Συμπαραγωγή Δημοσίων Υπηρεσιών: διερεύνηση των παραγόντων επιτυχίας και των κινήτρων συμμετοχής

Abstract

H παρούσα διατριβή διερευνά το παράδειγμα της συμπαραγωγής υπηρεσιών﮲ μία και νοτόμο προσέγγιση στην παροχή δημοσίων υπηρεσιών που αφορά στην εθελοντική εμπλοκή των πολιτών στις διεργασίες σχεδιασμού ή/και παροχής δημοσίων υπηρε σιών, μέσω της εισφοράς γνώσης, εργασίας ή άλλων πόρων, με σκοπό τη συνδη μιουργία ιδιωτικής ή/και δημόσιας αξίας. H διατριβή πραγματοποιεί ουσιαστική συμ βολή τόσο σε επιστημονικό επίπεδο, για την κατανόηση των εσωτερικών μηχανισμών και παραμέτρων του παραδείγματος της συμπαραγωγής όσο και στο επίπεδο της ε φαρμοσμένης πολιτικής, για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση επιτυχημένων δρά σεων συμπαραγωγής δημοσίων υπηρεσιών. Η βιβλιογραφική ανασκόπηση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της διατριβής, α νέδειξε δύο ερευνητικά ερωτήματα: (α) ποιοι παράγοντες συμβάλλουν στην επιτυχη μένη εφαρμογή του παραδείγματος της συμπαραγωγής δημοσίων υπηρεσιών (με κρι τήριο το επίπεδο συμμετοχικότητας, επικοινωνίας και διαλόγου που αναπτύσσεται μεταξύ των συντελεστών); και (β) ποια είναι τα κίνητρα των πολιτών για τη συμμε τοχή τους σε δράσεις συμπαραγωγής; Ταυτόχρονα, διαπιστώθηκε η ύπαρξη γνωσια κού κενού αναφορικά με την επίδραση του πλαισίου της δράσης επί των ανωτέρω παραγόντων. Για τη διερεύνηση των ως άνω ερευνητικών ερωτημάτων, στη βάση των αρχών του Κριτικού Ρεαλισμού, σχεδιάστηκε μία ποιοτική έρευνα η οποία συνδυάζει τις μεθο δολογίες Causal Process Tracing και Ερμηνευτική Μελέτη Περίπτωσης. Για τις ανά γκες της έρευνας, μέσω θεωρητικής δειγματοληψίας, επελέγη η περίπτωση της συ μπαραγωγής υπηρεσιών δασοπροστασίας-δασοπυρόσβεσης του πεντελικού όρους, η οποία εξετάζεται μέσω τριών υποπεριπτώσεων (δράσεων συμπαραγωγής) που καλύ πτουν ένα ευρύ μέρος του φάσματος των μορφών συμπαραγωγής υπηρεσιών. Η συλ λογή των ερευνητικών δεδομένων πραγματοποιήθηκε στο διάστημα Σεπτέμβριος – Νοέμβριος 2022, μέσω ημιδομημένων συνεντεύξεων, παρατήρησης και ανάλυσης εγ γράφων. Τα αποτελέσματα της έρευνας επιβεβαιώνουν, σε μεγάλο βαθμό, υφιστάμενες επι στημονικές απόψεις σχετικά με τους παράγοντες που συμβάλλουν στην επιτυχία των δράσεων συμπαραγωγής. Σε αυτούς, ανήκουν ιδίως η θετική στάση της ηγεσίας και των στελεχών των αρμοδίων ΔΟΠΥ έναντι της συμμετοχής των πολιτών, η κατάλ ληλη προσαρμογή δομών και διαδικασιών στις ανάγκες της συμπαραγωγής καθώς και η αντίληψη των συντελεστών σχετικά με τα οφέλη της. Εξετάζοντας, αντίστοιχα, τον ρόλο του κοινωνικού κεφαλαίου, τα ευρήματα της έρευνας διαψεύδουν την (εκ μέρους της επιστημονικής κοινότητας ομόφωνα υποστηριζόμενη) θέση ότι αυτό α ποτελεί αναγκαία συνθήκη για την επιτυχία της συμπαραγωγής. Αντ’ αυτού, η έρευνα δείχνει ότι η αναγκαιότητα του κοινωνικού κεφαλαίου συνδέεται άρρηκτα με το πλαί σιο της δράσης﮲ ενός παράγοντα που - άλλοτε έμμεσα και άλλοτε άμεσα - επιδρά πολύπλευρα και ταυτόχρονα καθοριστικά στη λειτουργία της συμπαραγωγής. Η έ ρευνα φωτίζει, επίσης, τον πολυδιάστατο ρόλο που διαδραματίζει η επι μακρόν πα ραμονή των πολιτών τόσο στην επιτυχία της συμπαραγωγής με όρους συμμετοχικό τητας, επικοινωνίας και διαλόγου όσο και στην εν γένει λειτουργία των συστημάτων συμπαραγωγής υπηρεσιών. Όσον αφορά στα κίνητρα συμμετοχής των πολιτών σε δράσεις συμπαραγωγής, η έ ρευνα αναδεικνύει τις διαφορές ανάμεσα στα κίνητρα προσέλευσης και παραμονής ιδίως σε δράσεις θεσμοποιημένης συμπαραγωγής. Περαιτέρω, υπογραμμίζει τον κα θοριστικό ρόλο των φιλοκοινωνικών κινήτρων κυρίως στην παραμονή, αλλά και των ιδιοτελών κινήτρων στην προσέλευση των πολιτών ιδίως στις περιπτώσεις συμπαρα γωγής όπου το κόστος συμμετοχής είναι ιδιαίτερα υψηλό. Τέλος, η έρευνα προβάλ λει, κατά τρόπον εμφατικό, την κρισιμότητα τόσο της ευαισθητοποίησης του κοινού όσο και ιδίως της αποτελεσματικής ενημέρωσης των ενδιαφερόμενων πολιτών σχε τικά με τον σκοπό και το περιεχόμενο των δράσεων συμπαραγωγής.