Ο Γοργίας του Πλάτωνα και ο Γοργίας ο Σοφιστής: Προσεγγίσεις στην Παιδεία και τη Ρητορική

Abstract

Ο «Γοργίας» του Πλάτωνα εκθέτει τη σωκρατική ηθική όσο κανένα άλλο κείμενο της αρχαίας ελληνικής γραμματείας φιλοσοφικού περιεχομένου. Πρόκειται για ένα νεανικό σύγγραμμα του Πλάτωνα, μεγάλο σε έκταση, πυκνό στον λόγο, πλούσιο στους διαλόγους, όπου ο χρόνος περνάει αργά και η πλοκή αργοκυλά. Από το γεγονός αυτό, αλλά και λαμβάνοντας υπόψιν τα άλλα έργα του μεγάλου φιλοσόφου, συμπεραίνουμε ότι ο «Γοργίας» είναι ένα πρώιμο έργο που είδε το φως λίγα χρόνια μετά το θάνατο του Σωκράτη και αφ’ ότου ο Πλάτωνας επέστρεψε από το ταξίδι του στη Σικελία. Συγκαταλέγεται στην μεταβατική περίοδο της συγγραφικής παραγωγής του Πλάτωνα, όπως οι διάλογοι «Λύσις», «Κρατύλος», «Εὐθύδημος» και «Μενέξενος». Στον «Γοργία» ο Πλάτωνας για πρώτη φορά θεμελιώνει την ηθική υπερβατικά, απορρίπτοντας ριζικά τις επιδιώξεις, όχι μόνο της ρητορικής και της πολιτικής, αλλά και της ποιητικής τέχνης. Με την παρούσα εργασία επιχειρείται μια προσέγγιση του Γοργία, τόσο μέσα από το ομώνυμο έργο του Πλάτωνα όσο και από τα συγγράμματα του ίδιου του ρήτορα. Αναδεικνύεται η δύναμη που οικοδομείται μέσα από το ύφος και τη μορφή του λόγου και οι επιδράσεις στις πεποιθήσεις των ανθρώπων, ενώ ταυτόχρονα η ρητορική τέχνη προβάλλεται ως μέσο αναζήτησης της αλήθειας αλλά και ως μέσο πειθούς όταν η αλήθεια από μόνη της δεν αρκεί. Μας δίνεται, ακόμη, η ευκαιρία να προσδιορίσουμε τις διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στο σοφιστή Γοργία με τους υπόλοιπους σοφιστές αναφορικά με τον τρόπο ζωής και τη νοοτροπία τους. Η κυριότερη όμως διαφορά τους έγκειται στο διδακτό της αρετής για το οποίο ο Γοργίας υποστηρίζει ότι δεν είναι εφικτό. Στο σύνολό τους τα έργα παρουσιάζουν τη ρητορική τέχνη, τόσο ως πηγή ελεύθερης έκφρασης του ανθρώπου όσο και ως μέσο διακυβέρνησης του λαού.