Πρακτικές Κοινωνικής Ένταξης. Η περίπτωση του Δήμου Ασπροπύργου. - Αρβανίτη, Αικατερίνη (Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, 2025)
Η παρούσα έρευνα έχει στο επίκεντρό της τους πρόσφυγες, Έλληνες από την πρώην Ε.Σ.Σ.Δ. , που μετοίκησαν μαζικά στην χώρα προέλευσης των προγόνων τους, δηλαδή την ιστορική τους πατρίδα, τα τελευταία είκοσι χρόνια του εικοστού (20ου) αιώνα, με το καθεστώς της «παλιννόστησης» , όπως ονομάστηκε, από την ελληνική Πολιτεία. Η μετοικεσία ξεκίνησε και ολοκληρώθηκε σε μια χρονική στιγμή που η ταυτόχρονη έλευση στην Ελλάδα, χιλιάδων μεταναστών, τροφοδοτούσε ένα πρωτόγνωρο αίσθημα ανασφάλειας στην ελληνική κοινωνία. Συγκεκριμένα, η έρευνα αφορά στην εικοσαετία 1985 - 2005, η οποία συμπίπτει με την έναρξη, την κορύφωση και την ολοκλήρωση της κατάρρευσης του σοβιετικού καθεστώτος και τη διάλυση της Ένωσης, στις επιμέρους Δημοκρατίες που τη συγκροτούσαν. Την εν λόγω περίοδο, οι πολυάριθμοι μετανάστες καταλήγουν να εγκαθίστανται σε περιοχές της δυτικής Αττικής, με ένα μεγάλο τμήμα από αυτούς να επιλέγει τον Ασπρόπυργο. Ο Ασπρόπυργος ωστόσο εκείνη την περίοδο αντιμετώπιζε σωρεία προκλήσεων. Από τη μία οι προβληματισμοί για τις χρήσεις της γης και στον εν γένει προσανατολισμό της τοπικής οικονομίας και από την άλλη η ανάγκη του τόπου να διαχειριστεί ένα μεγάλο αριθμό μεταναστών, που κατέληγε -για διάφορους λόγους- στην απόφαση να εγκατασταθεί, να ζήσει και να εργαστεί στο συγκεκριμένο τόπο γέννησε, την αναγκαιότητα κοινωνικής ενσωμάτωσης. Τόσο οι εσωτερικοί μετανάστες , όσο και τα ζητήματα υποδοχής και ένταξης επίσης πολυάριθμων μεταναστών, οι οποίοι έφθαναν στην Ελλάδα, από πολλά σημεία του κόσμου, δημιούργησε ζητήματα με αυτό της απασχόλησης να είναι πρωταρχικό για λόγους επιβίωσης. Το Θριάσιο πεδίο για τους περισσότερους εξ αυτών αποτελούσε ίσως η μοναδική επιλογή, για πολλούς λόγους που θα αναφέρουμε παρακάτω. Ο Ασπρόπυργος, τη συγκεκριμένη χρονική περίοδο, ήταν αντιμέτωπος με πρωτόγνωρες προκλήσεις οι οποίες άλλαζαν άρδην το τοπίο της πόλης και της ευρύτερης περιοχής ως αποτέλεσμα των ραγδαίων αλλαγών, που είχε ήδη δρομολογήσει η ελληνική Πολιτεία. Η «γη της Περσεφόνης και της Δήμητρας» , στην οποία για αιώνες πρωταγωνιστούσε ο πρωτογενής τομέας της Οικονομίας, βρισκόταν πλέον σε φάση μετεξέλιξης και μάλιστα με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, σε ένα γιγαντιαίων διαστάσεων κέντρο βιομηχανίας, ενέργειας, διαμετακομιστικού εμπορίου και κυκλικής οικονομίας. Μετατρεπόταν δηλαδή μέρα με τη μέρα, σε ένα κέντρο τριτογενούς τομέα της οικονομίας, ίσως από τα μεγαλύτερα στην Ελλάδα κι πιθανόν σε ένα από τα σημαντικότερα της Ευρώπης του . Ωστόσο η συγκεκριμένη μεταβολή εκδηλωνόταν χωρίς προκαθορισμένο, επεξεργασμένο σχέδιο υποδομών. Ήταν δημιούργημα μιας πιεστικής ανάγκης, την οποία αντιμετώπιζε η χώρα και ειδικά η ολοένα και πολυάνθρωπη πρωτεύουσά της. Για τούτο, η μετεξέλιξη του Ασπρόπυργου και της ευρύτερης περιοχής, εκδηλωνόταν με πρωτοφανή σπουδή, χωρίς ολοκληρωμένο σχέδιο, χωρίς τη διαμόρφωση των αναγκαίων υποδομών και χωρίς το απαραίτητο νομικό και χωροταξικό πλαίσιο, που θα επέτρεπε την αντιμετώπιση των συνεπειών από την εγκατάσταση ενός πολύ μεγάλου τμήματος της βαριάς βιομηχανίας, που αποκτούσε η χώρα, σε ένα τόπο που για πολλές δεκαετίες τροφοδοτούσε την Αθήνα με ποιοτικά, γεωργικά και κτηνοτροφικά προϊόντα. Κατά συνέπεια, από τη βιαστική μετάβαση στη νέα εποχή, απουσίαζε η πρόβλεψη πρόληψης και η ολοκληρωμένη προετοιμασία, με στόχο τη θωράκιση της περιοχής έναντι πιθανών, μελλοντικών κινδύνων αλλά και των αρνητικών συνεπειών από τη συσσώρευση οικονομικών μονάδων. Σύμφωνα με τα παραπάνω, η παρούσα εργασία εστιάζει στην διερεύνηση των προβλημάτων που αντιμετώπισαν οι παλιννοστούντες στην περιοχή του Ασπρόπυργου, καθώς είναι εκείνοι που διπλασίασαν τον πληθυσμό του Δήμου, σε ελάχιστο χρόνο. Με την ανά θέμα, ποιοτική ανάλυση και με τη λήψη και ανάλυση των δεδομένων δεκαπέντε (15) ατομικών συνεντεύξεων, από τη συγκεκριμένη πληθυσμιακή συνιστώσα, διαμορφώνεται μια ολοκληρωμένη εικόνα τους. Τα ίδια βήματα έγιναν και για τις άλλες δύο μεταναστευτικές συνιστώσες του Ασπρόπυργου, που είναι οι εσωτερικοί και οι εξωτερικοί μετανάστες. Οι πολίτες που συμμετείχαν αναφέρθηκαν στις ιδιαίτερες συνθήκες που βίωναν, στους τόπους όπου ζούσαν πριν, αλλά και στα βιώματά τους, από την ώρα που πήραν την απόφαση για την έλευσή τους στην Ελλάδα. Για τις δυσκολίες που συνάντησαν στο πλαίσιο της παλιννόστησης ή της μετανάστευσής τους. Όλοι τους εν μέρη συμπληρώνουν τη συνολική εικόνα των προσπαθειών ένταξης. Οι πρόσφυγες ομογενείς σε πρώτο πλάνο, καθώς αποτελούν την πολυπληθέστερη ομάδα, και οι άλλες πληθυσμιακές συνιστώσες του Ασπρόπυργου, που προέκυψαν από διαφορετικές μεταναστεύσεις, συγκροτούν την ολοκληρωμένη εικόνα των προκλήσεων που αντιμετώπισε η κοινωνία και ο δήμος του Ασπρόπυργου. Η σύνθεση των δράσεων τους αναδεικνύει αρκετά επιτεύγματα και ουκ ολίγες αποτυχίες.
Social integration practices. The case of the municipality of Aspropyrgos.
Keywords: Πρόσφυγες--Ελλάδα; Ελλάδα--Αποδημία και εποίκηση; Μετανάστευση--Ελλάδα; Μετανάστες--Ελλάδα; Παλιννόστηση; Πρόσφυγας; Μετανάστης; Αλλοδαπός; Κοινωνική ένταξη