Οικονομική κρίση - Κοντιζάς, Οδυσσέας (Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, 2023)
Η οικονομική κρίση στην Ελλάδα ξεκίνησε το 2008 και διαρκεί μέχρι σήμερα, έχοντας σημαντικό αντίκτυπο στην οικονομία, την κοινωνία και την πολιτική της χώρας. Η κρίση αυτή είχε πολλαπλές αιτίες και παράγοντες που συνέβαλαν στην ανάπτυξή της. Μία από τις βασικές αιτίες της κρίσης στην Ελλάδα ήταν η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η οποία είχε διεθνείς συνέπειες. Η κρίση αυτή προκλήθηκε από τη συσσώρευση υποθηκών με υψηλό κίνδυνο, που οδήγησε στην κατάρρευση πολλών τραπεζών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Η Ελλάδα επηρεάστηκε σοβαρά από τη χρηματοπιστωτική κρίση καθώς είχε σημαντικό επιχειρηματικό δεσμό με τις δυτικές χώρες, και συγκεκριμένα με την Γερμανία, η οποία ήταν ο μεγαλύτερος επενδυτής στη χώρα. Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που συνέβαλε στην κρίση ήταν η ανισορροπία στον προϋπολογισμό της χώρας. Η Ελλάδα είχε υποβαθμισμένη φορολογική συλλογή και υψηλό επίπεδο δαπανών του δημόσιου τομέα, κυρίως λόγω αυξημένων δαπανών στην παιδεία, την υγεία και την κοινωνική πρόνοια, καθώς και των μισθών και συντάξεων του δημόσιου τομέα. Η δημοσιονομική ανισορροπία επιδεινώθηκε ακόμα περισσότερο από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2008, που επηρέασε το ΑΕΠ της χώρας και οδήγησε σε αύξηση του δημοσιονομικού ελλείμματος. Ένας ακόμα παράγοντας που συνέβαλε στην κρίση ήταν η υψηλή ανεργία. Η ανεργία είχε αρχίσει να αυξάνεται από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και έφτασε στο ποσοστό του 27% το 2013. Η υψηλή ανεργία οδήγησε σε μείωση των εσόδων του δημοσίου, καθώς και σε μείωση της κατανάλωσης και της επενδυτικής δραστηριότητας. Επίσης, η κακή διαχείριση του χρέους από την Ελλάδα ήταν ένας παράγοντας που συνέβαλε στην κρίση. Η χώρα είχε αρχίσει να χρεοκοπεί κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, όταν τα επιτόκια σταδιακά αυξήθηκαν και οι πληθωριστικές πιέσεις επιδεινώθηκαν. Αντί να προβεί σε διαρθρωτικές αλλαγές για να βελτιώσει την οικονομική της κατάσταση, η Ελλάδα εξακολούθησε να δανείζεται για να καλύψει τα ελλείμματά της, με αποτέλεσμα να αυξηθεί το χρέος της σε επίπεδα που δεν μπορούσε να διαχειριστεί. Η σημαντική αύξηση του χρέους της Ελλάδας προκάλεσε ανησυχίες στους επενδυτές και στις διεθνείς αγορές, καθώς αυξήθηκε ο κίνδυνος αδυναμίας της χώρας να αποπληρώσει τα δάνειά της. Αυτό οδήγησε σε αύξηση των επιτοκίων που ζητούσαν οι δανειστές, κάτι που έκανε ακόμη πιο δύσκολο τον προϋπολογισμό της χώρας και την αποπληρωμή των δανείων. Η κρίση στην Ελλάδα επιδεινώθηκε όταν ο πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου ανακοίνωσε το 2009 ότι το ελληνικό χρέος ήταν πολύ μεγαλύτερο από αυτό που είχε ανακοινωθεί προηγουμένως. Η ανακοίνωση αυτή οδήγησε σε απώλεια των διεθνών αγορών και σε μείωση της αξιοπιστίας της Ελλάδας στα μάτια των επενδυτών. Το 2010, η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) παρείχαν στην Ελλάδα ένα πακέτο διάσωσης ύψους 110 δισεκατομμυρίων ευρώ, προκειμένου να αποφευχθεί η πτώχευση της χώρας και η χρεοκοπία των τραπεζών. Ωστόσο, το πακέτο διάσωσης προϋποθέτει τη λήψη μέτρων λιτότητας από την Ελλάδα, τα οποία περιλαμβάνουν μείωση των δαπανών, αύξηση των φόρων και διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Αυτά τα μέτρα προκάλεσαν κοινωνικό αναστάτωμα, απεργίες και διαδηλώσεις στην Ελλάδα, καθώς οι πολίτες αντιλαμβάνονταν τα μέτρα αυτά ως απειλή στην κοινωνική και οικονομική τους ευημερία. Η κρίση στην Ελλάδα επηρέασε επίσης την οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η Ελλάδα είναι μέλος της ευρωζώνης. Η αβεβαιότητα σχετικά με την οικονομική κατάσταση της Ελλάδας προκάλεσε ανησυχίες για το μέλλον της ευρωζώνης και του ευρώ, καθώς και για την οικονομική σταθερότητα στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Το 2015, η κυβέρνηση της ΣΥΡΙΖΑ ανέλαβε την εξουσία στην Ελλάδα και αποφάσισε να αντιμετωπίσει την κρίση με διαφορετικό τρόπο. Αντί να συνεχίσει τις πολιτικές λιτότητας και τις μεταρρυθμίσεις που επιβλήθηκαν από την ΕΕ και το ΔΝΤ, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ αποφάσισε να αναζητήσει επαναδιαπραγματεύσεις για να αλλάξει τις συνθήκες του πακέτου διάσωσης και να ανακτήσει την κυριαρχία της χώρας στα οικονομικά της θέματα. Οι επαναδιαπραγματεύσεις οδήγησαν σε ένα νέο πακέτο διάσωσης το 2015, ύψους 86 δισεκατομμυρίων ευρώ, το οποίο περιελάμβανε μέτρα λιτότητας αλλά και μέτρα κοινωνικής προστασίας για τους πληγέντες από την κρίση. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ προσπάθησε επίσης να προωθήσει διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα ενίσχυαν την οικονομική ανάπτυξη και θα βοηθούσαν στην ανασυγκρότηση της οικονομίας. Ωστόσο, οι προσπάθειες της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ να αλλάξει την πορεία της κρίσης στην Ελλάδα δεν επέφεραν τα επιθυμητά αποτελέσματα και στις 5 Ιουλίου του 2015 πραγματοποιήθηκε δημοψήφισμα για το εάν η χώρα θα αποδεχόταν τις προϋποθέσεις του πακέτου διάσωσης της ΕΕ και του ΔΝΤ. Η πλειοψηφία των Ελλήνων ψηφοφόρων ψήφισε κατά, αρνούμενη έτσι να αποδεχθεί τις προϋποθέσεις των δανειστών. Αυτό οδήγησε σε νέες διαπραγματεύσεις για τη διάσωση της Ελλάδας, οι οποίες κατέληξαν στη συνέχιση του πακέτου διάσωσης με μερικές ελαφρύτερες προϋποθέσεις και συγκεκριμένες δεσμεύσεις από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης. Το 2018 η Ελλάδα έλαβε το τελευταίο δάνειο του πακέτου διάσωσης και η οικονομία της ανέκαμψε σταδιακά, αν και αργά. Η ανεργία συνεχίζεται να είναι υψηλή, αλλά οι επενδύσεις και η τουριστική βιομηχανία συνέβαλαν στη μείωση της ανεργίας και στην ανάκαμψη της οικονομίας. Στη συνέχεια, τον Ιούλιο του 2019 ο Νέος Δημοκρατικός Συνασπισμός κέρδισε τις εκλογές και σχημάτισε κυβέρνηση, υπό την ηγεσία του Κυριάκου Μητσοτάκη. Η κυβέρνηση αναλάμβανε την περαιτέρω μείωση των δαπανών και την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων, ενώ παράλληλα προώθησε μεγάλα έργα υποδομής και μέτρα για την ελάφρυνση του φορολογικού βάρους. Συνολικά, η οικονομική κρίση στην Ελλάδα ήταν ένα σημαντικό γεγονός που επηρέασε τη χώρα και τους πολίτες της για πολλά χρόνια. Η κρίση ξεκίνησε από μια συνδυαστική δυσμενή κατάσταση στην οικονομία και στο χρηματοπιστωτικό σύστημα της χώρας, που επιδεινώθηκε από την αδυναμία της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει τα προβλήματα και να λάβει αποφασιστικά μέτρα εγκαίρως. Η διεθνής κοινότητα παρείχε στη συνέχεια οικονομική βοήθεια στην Ελλάδα, με αυστηρές προϋποθέσεις, και η χώρα βρέθηκε σε ένα πολύ δύσκολο και εξαντλητικό πρόγραμμα οικονομικής μεταρρύθμισης. Ωστόσο, η κρίση αυτή επέφερε και μια σειρά από αλλαγές στην οικονομία της χώρας. Οι επιχειρήσεις έμαθαν να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα με λιγότερα κόστη, ενώ οι πολίτες έγιναν πιο επιδέξιοι στο να διαχειρίζονται τα οικονομικά τους. Επίσης, η κρίση ενίσχυσε τη συνειδητοποίηση της ανάγκης για μεταρρύθμιση του δημόσιου τομέα και της δημιουργίας μιας πιο αποδοτικής και διαφανούς κυβέρνησης. Σήμερα, πάνω από 10 χρόνια μετά την έναρξη της κρίσης, η Ελλάδα αντιμετωπίζει ακόμα προκλήσεις, αλλά έχει καταφέρει να προχωρήσει προς την ανάκαμψη. Η οικονομία της χώρας έχει ανακάμψει σταδιακά, ενώ η πολιτική σταθερότητα και η ανάπτυξη του τουριστικού κλάδου έχουν συμβάλλει στην ενίσχυση των οικονομικών προοπτικών της χώρας. Ωστόσο, η Ελλάδα βρίσκεται ακόμα σε μια περίοδο μεγάλων προκλήσεων, καθώς η πανδημία του COVID-19 έχει έντονο αντίκτυπο στην οικονομία της χώρας. Η ανεργία εξακολουθεί να παραμένει υψηλή, ενώ η καθυστέρηση της επιστροφής στην οικονομική ανάπτυξη έχει οδηγήσει σε αύξηση του δημόσιου χρέους της χώρας. Παρόλα αυτά, η Ελλάδα συνεχίζει να λαμβάνει μέτρα για την αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων. Η κυβέρνηση συνεργάζεται με τους δανειστές της για τη διατήρηση ενός αυστηρού προγράμματος μεταρρυθμίσεων και τη μείωση του δημοσίου χρέους της χώρας. Επίσης, έχουν ληφθεί μέτρα για την ενίσχυση του ιδιωτικού τομέα και τη δημιουργία θέσεων εργασίας. Στην πορεία της κρίσης, η Ελλάδα έχει διδαχθεί πολλά και έχει αποκτήσει μια πιο ανθεκτική και αποδοτική οικονομία. Ωστόσο, η ανάκαμψη της χώρας απαιτεί συνεχή προσπάθεια και μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση των δυσκολιών και τη δημιουργία μιας πιο ανθεκτικής και βιώσιμης οικονομίας για το μέλλον. Για να συνοψίσουμε, η οικονομική κρίση στην Ελλάδα προήλθε από πολλούς παράγοντες, όπως η υψηλή δημόσια δαπάνη, η φορολογική αποφυγή, η αντιδραστική νοοτροπία και η έλλειψη διαφάνειας σε ορισμένους τομείς της οικονομίας. Η κρίση επιδεινώθηκε από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 και την ανεργία που ακολούθησε, ενώ η αντίδραση των κυβερνήσεων ήταν ανεπαρκής και καθυστερημένη. Η Ελλάδα αντιμετώπισε μια πολύ δύσκολη περίοδο, αλλά τα μέτρα που λήφθηκαν από την κυβέρνηση και οι δανειστές της έχουν βοηθήσει στη σταθεροποίηση της οικονομίας και της δημοσιονομικής κατάστασης της χώρας. Η Ελλάδα συνεχίζει να αντιμετωπίζει προκλήσεις και πρέπει να συνεχίσει να λαμβάνει μέτρα για την ανάκαμψη της οικονομίας της και τη δημιουργία μιας πιο ανθεκτικής και βιώσιμης οικονομίας για το μέλλον.
Economic crisis
Μ.Δ.Ε. 09
Keywords: Οικονομική κρίση -- Ελλάδα; Χρηματοοικονομική κρίση -- Ελλάδα; Ελλάδα -- Οικονομικές συνθήκες; Οικονομική κρίση; Economic crisis