Ζητήματα φύλου στην κοινωνία των Βλάχων της Μοσχόπολης: Μια θεατρική και κινηματογραφική μεταφορά. - Ζγούρη, Ειρήνη (Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, 2023)
Στην παρούσα μελέτη επιχειρείται η παρατήρηση των ζητημάτων φύλου στην βλάχικη κοινότητα της Μοσχόπολης, και ειδικότερα η ανάδειξη της θέσης της γυναίκας σε αυτήν. Η βλάχικη κοινωνία είναι διάσπαρτη σε κατά τόπους περιοχές, στον βαλκανικό χώρο και δεν αποτελεί ένα ενιαίο έθνος – κράτος. Εμείς δεν θα ασχοληθούμε με όλες τις βλάχικες κοινότητες, καθώς είναι αρκετές, αλλά θα εστιάσουμε σε αυτήν της Μοσχόπολης, και μάλιστα μόνο τα τελευταία εκατό χρόνια, για τα οποία και έχουμε συλλέξει στοιχεία. Λόγω της γεωγραφικής διασποράς των βλάχικων κοινοτήτων, η έρευνα αποτελεί μια δύσκολη διαδικασία, αφού η άντληση των πληροφοριών γίνεται περισσότερο μέσα από την επιτόπια έρευνα και την καταγραφή μαρτυριών, και λιγότερο μέσα από τις βιβλιογραφικές αναφορές, καθώς η ως τώρα βιβλιογραφία έχει ασχοληθεί περισσότερο με τα γλωσσολογικά ζητήματα, τα ζητήματα καταγωγής και κινητικότητας, και λιγότερο με αυτά της κοινωνικής δομής και των διαπροσωπικών σχέσεων. Η συλλογή των στοιχείων για την παρούσα μελέτη γίνεται μέσα από συνεντεύξεις γυναικών της Μοσχόπολης που γεννήθηκαν, μεγάλωσαν ή εντάχθηκαν στην κοινωνία μετά από γάμο, και διαμορφώθηκαν μέσα στην βλάχικη κοινότητα και τα ήθη της. Οι γυναίκες αυτές θυμούνται και μαρτυρούν ιστορίες που τις στιγμάτισαν συναισθηματικά, και καθόρισαν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονται τον κόσμο και τη θέση τους μέσα σε αυτόν. Επίσης, πηγή αποτελούν και τα παραδοσιακά βλάχικα πολυφωνικά τραγούδια, που συνέβαλαν στην καταγραφή και διατήρηση γεγονότων, εθίμων και ηθών των Βλάχων της περιοχής. Επιπλέον, την εργασία μας εμπλουτίζουν συνεντεύξεις και βιβλιογραφικό υλικό σύγχρονων αλλά και παλαιότερων μελετητών των βλάχικων κοινοτήτων, που θέτουν μια στέρεη βάση πάνω στα ιστορικά και γλωσσολογικά ζητήματα των πολιτιστικών αυτών κοινωνικών ομάδων. Σημαντικό είναι να διακρίνουμε, μέσα από την ερευνητική μας προσπάθεια, τη διαφορά που έχει η ιστορική και κοινωνική συγκρότηση της κοινωνίας των Βλάχων της Μοσχόπολης, στα χρόνιατης ακμής και κατόπιν της παρακμής της πόλης που ξεκινά το 1769, μετά από την καταστροφή του οικισμού. Η χρονική περίοδος που μελετούμε βρίσκει την πόλη πλήρως παρηκμασμένη, να αριθμεί το έτος 1900, περίπου ογδόντα βλαχόφωνες οικογένειες, όπως αναφέρει στη μελέτη του ο Α. Κουκουδής , που επιβεβαιώνεται από τις μαρτυρίες που συλλέξαμε, και ξεκαθαρίζονται οι διαφορές ανάμεσα στις παλιές και σύγχρονες βλάχικες οικογένειες της πόλης. Τέλος, όλο αυτό το υλικό μεταμορφώνεται σε ένα κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ και μια θεατρική παράσταση που εντάσσεται στο είδος του θεάτρου ντοκουμέντο, δίνοντάς μας την ευκαιρία να παρατηρήσουμε το πώς η ερευνητική διαδικασία φιλτράρεται και γίνεται καλλιτεχνική δημιουργία, ανάλογα με τα εκφραστικά μέσα του θεάτρου και του κινηματογράφου αντίστοιχα.
Keywords: Φύλο; Βλάχικη κοινότητα Μοσχόπολης; Θέατρο ντοκουμέντο; Κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ; Θεατρική παράσταση; Συνεντεύξεις; Ποιοτική έρευνα; Φύλο; Βλάχικη κοινότητα Μοσχόπολης; Θέατρο ντοκουμέντο; Κινηματογραφικό ντοκιμαντέρ; Θεατρική παράσταση; Συνεντεύξεις; Ποιοτική έρευνα