Αθλητικός ακτιβισμός - Κουλουμπός, Ιωάννης (Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, 2023)
Η εργασία αυτή αποτελεί ερευνητική μελέτη, που πραγματεύεται το φαινόμενο του αθλητικού ακτιβισμού και καλύπτει χρονολογικά το φάσμα από την εμφάνιση των πρώτων κοινωνικών κινημάτων, μέχρι και σήμερα. Στο πλαίσιο της χαρτογράφησης του αθλητικού τοπίου και ειδικότερα του ποδοσφαιρικού χώρου, επιχειρείται η προσέγγιση της γερμανικής ομάδας FC St. Pauli, που μετέχει στη δεύτερη κατηγορία της Γερμανίας. Σκοπός της έρευνας, είναι η ενδελεχής ανάλυση των κοινωνικών και πολιτισμικών χαρακτηριστικών του σωματείου, του αξιακού του κώδικα, της αθλητικής και κοινωνικοπολιτικής δράσης του, των στάσεων σε έμφυλα ζητήματα, των μορφών επικοινωνίας και συλλογικής έκφρασης και γενικότερα όλων όσων πρεσβεύει, ώστε να αναδειχθεί το ποδόσφαιρο ως ένας ισχυρός παράγοντας για την επίτευξη θετικών κοινωνικών αλλαγών, δίνοντας το έναυσμα για έναν κόσμο με περισσότερη δικαιοσύνη και λιγότερες αυθαιρεσίες. Χρησιμοποιώντας τη δύναμη της δημοφιλίας του, το λαοφιλέστερο άθλημα στον πλανήτη, μπορεί να εργαλειοποιηθεί για την αποδόμηση των κερδοσκοπικών πρακτικών και να διαφοροποιηθεί από την εμπορευματοποιημένη σύγχρονη εκδοχή του, ώστε να γίνει εφικτή η επανάκτηση του αθλήματος από την εργατική τάξη, επιστρέφοντας στις προπατορικές ρίζες του. Ουσιαστικά, επιδιώκεται μια διαφορετική προσέγγιση στον χώρο του αθλητισμού με περιεχόμενο, όπου δίνεται έμφαση στις κοινωνικές δράσεις, έναντι των εταιρικών συμφερόντων. Η FCSP αποτελεί μία εναλλακτική πρόταση με χορτάρινο υπόβαθρο, η οποία στοχεύει να υποκαταστήσει ένα υπολειμματικό κοινωνικό κράτος, να αναδείξει τον ταξικό χαρακτήρα του σπορ, ενώ ταυτόχρονα μεριμνά για τις μειονότητες και τους κοινωνικά αδύναμους, αλλάζοντας ριζικά την οπτική γωνία θεώρησης των πραγμάτων. Η μοντερνοποίηση του ποδοσφαίρου ανέδειξε μία βιομηχανία δισεκατομμυρίων, ενώ η επαγγελματοποίηση και η εμπορευματοποίηση διαμόρφωσαν το στάτους του αθλήματος σε παγκόσμια κλίμακα. Παρά τους μετασχηματισμούς στη σύγχρονη εποχή, την εισροή κεφαλαίων, την είσοδο επιχειρηματικών κολοσσών και την πολιτική διαφθορά, το δημοφιλέστερο άθλημα της ανθρωπότητας καταφέρνει να διατηρεί την επαναστατική πτυχή του και να αναδεικνύεται σε πλατφόρμα πολιτικής και κοινωνικής διαμαρτυρίας για την επίτευξη αλλαγών. Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να κατανοήσει την οικειοποίηση του αθλητισμού ως ένα πεδίο αλληλεγγύης, κοινωνικής αφύπνισης, κινητοποίησης και αντίστασης ενάντια στην άκρατη εμπορευματοποίηση, στον φασισμό, στον ρατσισμό και στην καταπίεση, παραθέτοντας εναλλακτικές μορφές κοινωνικής συγκρότησης και τρόπου ζωής. Η εργασία βασίζεται στην ποιοτική έρευνα, αξιοποιώντας την μεθοδολογία της μελέτης περίπτωσης της ποδοσφαιρικής ομάδας FC St. Pauli. Η μελέτη αξιοποίησε ερευνητικό υλικό κειμένων και αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, fanzines και οπαδικές ιστοσελίδες, πληροφορίες και δεδομένα που προήλθαν από επιτόπια παρατήρηση και κατ’ ιδίαν συνεντεύξεις με μέλη του συνδέσμου St. Pauli Chania club. Από τα αποτελέσματα της ερευνητικής προσπάθειας, προέκυψε ότι το αυτοοργανωμένο αθλητικό σωματείο συνδέεται με μορφές συλλογικής διαμαρτυρίας και πολιτικού ακτιβισμού, ενσαρκώνοντας χαρακτηριστικά κοινωνικού κινήματος, που διεκδικεί αλλαγές τόσο στο ποδόσφαιρο, όσο και σε κοινωνικό επίπεδο και προσδοκεί την ανατροπή του καπιταλιστικού μοντέλου και της νεοφιλελεύθερης λογικής, που διέπει την ελεύθερη αγορά της παγκοσμιοποίησης. Προβάλλεται ένα εναλλακτικό μοντέλο εκδημοκρατισμού και συμμετοχικότητας, μη ιεραρχικό και με οριζόντιες μορφές οργάνωσης, το οποίο δεν διστάζει να συγκρουστεί με την ηγεμονία, θέτοντας ζητήματα ανισοτήτων, διακρίσεων, ξενοφοβίας, αλληλεγγύης, αντιφασισμού, άμεσης δημοκρατίας και κοινωνικής δικαιοσύνης σε αθλητικό φόντο. Η «στρογγυλή θεά» εξακολουθεί να συναρπάζει τα πλήθη, επαληθεύοντας την αντίληψη του Μπομπ Μάρλεϊ: «Το ποδόσφαιρο είναι ελευθερία».
Sports activism
Keywords: Αθλητικός ακτιβισμός; Ακτιβισμός - Κοινωνικές απόψεις; Επικοινωνία στον αθλητισμό; Μέσα μαζικής ενημέρωσης και αθλητισμός; Ποδόσφαιρο - Κοινωνικές απόψεις; Ποδοσφαιρικές ομάδες - Κοινωνικές απόψεις; Sports activism; Activism - Social aspects; Communication in sports; Mass media and sports; Soccer - Social aspects; Soccer teams - Social aspects; Αθλητικός ακτιβισμός; Αλληλεγγύη; Ανθρώπινα δικαιώματα; Αντιρατσισμός; Αντιφασισμός; Αυτοοργάνωση; Ελευθερία έκφρασης; Εμπορευματοποίηση; Έμφυλα στερεότυπα; Κοινωνική δικαιοσύνη; Κοινωνικά κινήματα; Sports activism; Solidarity; Human rights; Anti-racism; Anti-fascism; Self-organisation; Freedom of expression; Commercialization; Gender stereotypes; Social justice; Social movements