Η αμφιπρόσωπη εικόνα της Παναγίας Βρεφοκρατούσας και της Σταύρωσης στη βυζαντινή αγιογραφία από τον 9ο έως τον 16ο αιώνα μέσα από τη συλλογή εικόνων του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών - Τσιλιμιδός, Νικόλαος (Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, 2022)
Η παρούσα διπλωματική εργασία αφορά την εικονογραφία της Παναγίας Βρεφοκρατούσας σε συνδυασμό με την εικονογράφηση της Σταύρωσης, με παραδείγματα αμφιπρόσωπες και άλλες εικόνες που φιλοξενούνται στις αίθουσες του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών. Η εργασία θα επικεντρωθεί στην προσπάθεια να αναδειχθούν οι εικονογραφικές και τεχνοτροπικές ιδιαιτερότητες των εικόνων, καθώς και τα θεολογικά μηνύματα που αναδύονται μέσα από αυτές, ανάλογα με την χρονολογική περίοδο που δημιουργήθηκαν. Οι βυζαντινοί και μεταβυζαντινοί ζωγράφοι, που υπήρξαν επιδέξιοι καλλιτέχνες σπουδαίων ζωγραφικών σχολών, με όχι μόνο καλλιτεχνική γνώση, αλλά και θεολογική, απεικόνισαν την Παναγία με τον Υιό Της σε πολλούς εικονογραφικούς τύπους και παραλλαγές. Ιδιαίτερα η συλλογή των εικόνων του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών κατέχει ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις συλλογές του, ενώ οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες που υπάρχουν σε αυτήν, την αναδεικνύουν σε μοναδική, λόγω του αριθμού τους, όσο και του γεγονότος ότι είναι αντιπροσωπευτικές των εικονογραφικών τύπων που επικράτησαν για αρκετούς αιώνες σε έναν ευρύτερο γεωγραφικό χώρο. Συνεπώς, οι εικόνες που επιλέχθηκαν για την εργασία χαρακτηρίζονται από μοναδικότητα και σπανιότητα. Είναι ουσιαστικά αριστουργήματα υψηλής βυζαντινής τέχνης και αποτελούν αδιάψευστη μαρτυρία ότι η βυζαντινή αυτοκρατορία γέννησε σπουδαίους δημιουργούς με αξεπέραστη καλλιτεχνική ποιότητα, καθώς και ότι το βυζαντινό κράτος υπήρξε ένα σπουδαίο κέντρο πολιτισμού. Επιπλέον μέσα από τους θεολογικούς συμβολισμούς που αναδύονται από τις εικόνες και κυρίως της Παναγίας Βρεφοκρατούσας, καθίστανται αυθεντικά τεκμήρια με ιστορική σημασία για την εξέλιξη και την επιρροή της χριστιανικής θρησκείας.
Keywords: Μαρία -- Θεοτόκος -- Τέχνη; Ιησούς Χριστός -- Τέχνη; Ιησούς Χριστός -- Σταύρωση -- Τέχνη; Εικόνες, Βυζαντινές -- Ελλάδα -- Αθήνα; Εικόνες, Ελληνικές -- Ελλάδα -- Αθήνα; Χριστιανική τέχνη και συμβολισμός -- Βυζαντινή Αυτοκρατορία -- Μεσαίωνας, 500-1500; Χριστιανική Τέχνη και Συμβολισμός -- Ελλάδα; Χριστιανισμός και τέχνη -- Ορθόδοξη Ανατολική Εκκλησία; Βυζαντινό Μουσείο (Αθήνα, Ελλάδα); Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών; Αμφιπρόσωπες εικόνες; Εικονογραφικά χαρακτηριστικά εικόνων; Τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά εικόνων; Παναγία Βρεφοκρατούσα; Παναγία Οδηγήτρια; Παναγία Γλυκοφιλούσα; Σταύρωση; Byzantine Museum of Athens; Two – sided icons; Stylistic elements of the icons; Thematic elements of the icons; Panaghia Vrefokratousa; Odigitria; Glykofilousa; Crucifixion