H τεχνητή νοημοσύνη από την πολιτική στην κοινωνική προοπτική: χρήση, ρύθμιση και αποτίμηση από τον δημόσιο τομέα - Τζομάκα, Ανδρονίκη Μαρία (Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, 2025)
Η παρούσα εργασία εξετάζει την επίδραση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη δημόσια σφαίρα, αναδεικνύοντας τόσο τις προκλήσεις όσο και τα οφέλη που προκύπτουν από τη χρήση της. Η Τεχνητή Νοημοσύνη ως σύνολο τεχνολογιών και εφαρμογών έχει ήδη προκαλέσει ραγδαίες εξελίξεις σε ποικίλες πτυχές της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής, με θετικές και αρνητικές όψεις. Οι σοβαρές προκλήσεις που επιφυλάσσει στα πεδία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, του κράτους δικαίου, της δημοκρατίας και του περιβάλλοντος αντισταθμίζονται από ταχέως αναπτυσσόμενα οφέλη σε όλο το φάσμα της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Η έρευνα επικεντρώνεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη από τη σκοπιά της ρύθμισης, της χρήσης και της κοινωνικής προοπτικής της, με έμφαση στις θεσμικές παρεμβάσεις και τις γεωπολιτικές επιπτώσεις της. Η εργασία εξετάζει την ανάγκη καθιέρωσης ενός σαφούς και κοινά αποδεκτού ορισμού της Τεχνητής Νοημοσύνης, αναδεικνύει πώς αυτή η συζήτηση παραμένει ανοιχτή και κρίσιμη, καθώς ο ορισμός επηρεάζει άμεσα το ρυθμιστικό πλαίσιο, τις πολιτικές και τα θεσμικά όρια στις πρακτικές εφαρμογές της τεχνολογίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον δημόσιο τομέα, ο οποίος αναγνωρίζει την αξία των συστημάτων Tεχνητής Nοημοσύνης κατά την άσκηση του έργου του αλλά, κατόπιν πολλών περιστατικών που σημειώθηκαν, αντιλαμβάνεται την κλιμάκωση των κινδύνων που ελλοχεύουν. Στο πλαίσιο αυτό παρακολουθούμε πώς αναπτύσσει εργαλεία, όπως η Εκτίμηση Αλγοριθμικού Αντικτύπου που εφαρμόζεται στον Καναδά, και πώς θέτει προϋποθέσεις που συνδέονται με τη διακυβέρνηση δεδομένων και αλγορίθμων ως συστατικών στοιχείων της Τεχνητής Νοημοσύνης προκειμένου να διαχειριστεί τους κινδύνους, όπως προτείνει η χρήση του ALTAI (Assessment List for Trustworthy Artificial Intelligence), ενός εργαλείου αυτοαξιολόγησης που έχει αναπτυχθεί από την Ομάδα Εμπειρογνωμόνων Υψηλού Επιπέδου (AI HLEG) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για να βοηθήσει τους φορείς να διασφαλίσουν την αξιοπιστία της ΤΝ. Ένα από τα κεντρικά ζητήματα της εργασίας είναι η θεσμική ρύθμιση της Τεχνητής Νοημοσύνης, η οποία δεν αποτελεί απλώς τεχνικό αλλά κυρίως γεωπολιτικό διακύβευμα. Η παραπάνω διαπίστωση έχει κινητοποιήσει διεθνείς και υπερεθνικούς οργανισμούς, όπως η Ευρωπαϊκή Ένωση, κυβερνήσεις, ερευνητικούς και ακαδημαϊκούς φορείς να εργαστούν, ως ρυθμιστές, για μια χρηστή και δεοντολογική αξιοποίηση των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης. Συγχρόνως αναδεικνύει πώς η σύνδεση της Τεχνητής Νοημοσύνης με άλλους ρυθμιζόμενους τομείς, όπως η διακυβέρνηση δεδομένων, η ψηφιακή αγορά και η κυβερνοασφάλεια, ενισχύει την εδραίωση του ρυθμιστικού πλαισίου τονίζοντας ιδιαίτερα τη σημασία της Πράξης για τη Διακυβέρνηση Δεδομένων και την Πράξη για τα Δεδομένα που αποσκοπεί στην ελεύθερη ροή δεδομένων και στη δημιουργία μιας ενιαίας αγοράς βιομηχανικών δεδομένων. Η έρευνα επίσης αναδεικνύει τη σημασία των τεχνικών και δεοντολογικών προτύπων ως βασικών μηχανισμών για την εξασφάλιση της υπεύθυνης ανάπτυξης και χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης, εξετάζει διεξοδικά διεθνείς και ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες τυποποίησης και διερευνά πώς τα πρότυπα μπορούν να ενσωματωθούν στα συστήματα μέτρησης της απόδοσης της ΤΝ, διασφαλίζοντας ότι η τεχνολογία παραμένει σύμφωνη με τις κοινωνικές αξίες, το κράτος δικαίου και τις δημοκρατικές αρχές. Ειδική έμφαση δίνεται στους δείκτες που σχετίζονται με τα θεμελιώδη δικαιώματα, τη δημοκρατία και την προστασία του κράτους δικαίου, καθώς και στη σημασία των παρατηρητηρίων Τεχνητής Νοημοσύνης ως μηχανισμών παρακολούθησης και χάραξης πολιτικής. Με αυτόν τον τρόπο συμβάλλει στην προοπτική της μεγιστοποίησης του κοινωνικού οφέλους από την αξιόπιστη, υπεύθυνη και ανθρωποκεντρική χρήση της. Η συμβολή της εργασίας έγκειται στην πρωτότυπη σύνθεση και αξιολόγηση των ανθρωποκεντρικών δεικτών επίδοσης, οι οποίοι σχετίζονται με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η ερευνητική μεθοδολογία βασίστηκε στη συγκριτική ανάλυση υφιστάμενων δεικτών και στη δημιουργία μιας ενοποιημένης προσέγγισης για την κατάρτιση δεικτών που διασφαλίζουν την ανθρωποκεντρική ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, την κοινωνική συνοχή και τη δικαιοσύνη. Η έρευνα βασίστηκε στη συστηματική διερεύνηση βασικών δεικτών επίδοσης (KPIs) της Τεχνητής Νοημοσύνης, με στόχο την αποτίμηση της αξιοπιστίας, της ανθρωποκεντρικής διάστασης και του κοινωνικού αντίκτυπου αυτών των συστημάτων. Η εργασία παρουσιάζει μια πρωτότυπη καταγραφή και συγκριτική ανάλυση υφιστάμενων δεικτών από διεθνείς οργανισμούς, ερευνητικά κέντρα και ευρωπαϊκούς θεσμούς, ενώ ταυτόχρονα προτείνει νέα μεθοδολογικά εργαλεία για τη μέτρηση της κοινωνικής και ανθρωποκεντρικής διάστασης της Τεχνητής Νοημοσύνης. Εν κατακλείδι, η εργασία συμβάλλει στην κατανόηση των ρυθμιστικών προκλήσεων, προτείνοντας τρόπους για την προώθηση μιας υπεύθυνης και αξιόπιστης χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης. Μέσα από μια πολυδιάστατη προσέγγιση, καταδεικνύει ότι η επιτυχής ενσωμάτωσή της απαιτεί όχι μόνο τεχνικές λύσεις, αλλά και βαθιά κατανόηση των κοινωνικών, ηθικών και πολιτικών της προεκτάσεων.
Μ.Δ.Ε. 78
Keywords: Τεχνητή νοημοσύνη; Artificial Intelligence; Public domain; Δημόσιος τομέας; Artificial Intelligence-Social aspects; Τεχνητή νοημοσύνη-Κοινωνικές πτυχές; Τεχνητή νοημοσύνη, AI Act, Algorithmic Impact Assessment, δημόσιο, ρύθμιση ΤΝ, χρήση ΤΝ, δημόσιος τομέας, δείκτες, KPIs, πρότυπα, ανθρωποκεντρική τεχνητή νοημοσύνη