Φιλολογική προσέγγιση κοντακίου στους Αγίους Τεσσαράκοντα Μάρτυρες του Ρωμανού Μελωδού: Από τον κώδικα 212 της Πάτμου, φφ. 200ν-203

Abstract

Η εκκλησιαστική υμνογραφία αναπτύχθηκε πολύ κυρίως τον Η΄ και Θ΄ αι., όμως άρχισε να παρακμάζει τον ΙΑ΄ αι., κυρίως λόγω της συμπλήρωσης της λειτουργίας. Στα τέλη του Ε΄ αι. εμφανίζεται το κοντάκιον που ψαλλόταν από τον ιερέα και το σύνολο των πιστών επαναλάμβανε το εφύμνιο. Το περιεχόμενό του είναι διηγηματικό και η γλώσσα του κοντά στην ελληνιστική κοινή των Ο΄. Μεγάλες υπήρξαν και οι επιρροές από τις συριακές ομιλίες. Υπήρξε προϊόν αλληλεπίδρασης της συριακής με την ελληνική υμνογραφία. Τα κοντάκια διαιρούνται σε Πανηγυρικά ή Εγκωμιαστικά, Δογματικά ή Διδακτικά και Επ΄ Ευκαιρία ή Επίκαιρα. Τον Η΄ αι. τα κοντάκια εκτοπίζονται από τους κανόνες. Ο άγιος Ρωμανός ο Μελωδός τελειοποίησε το είδος του κοντακίου. Μεγάλη επιρροή στο έργο του άσκησε ο άγιος Εφραίμ ο Σύρος. Ο ύμνος του Ρωμανού για τους Αγίους Τεσσαράκοντα Μάρτυρες αρχικά αναφερόταν σε όλους τους μάρτυρες του Χριστιανισμού, αλλά μετά τον εμπλουτισμό του με συγκεκριμένο προοίμιο και κάποιες άλλες προσθήκες, συνδέθηκε με την εορτή των αγίων Τεσσαράκοντα, που βασανίστηκαν και πέθαναν στη λίμνη της Σεβάστειας στην Αρμενία το 320 π. Χ. και η μνήμη τους εορτάζεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία στις 9 Μαρτίου. Ο ύμνος αποτελείται από τρία προοίμια και δεκαεννέα στροφές που ενώνονται με το εφύμνιο. Οι στροφές σχηματίζουν ακροστιχίδα. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο ποιητής είναι απλή, καθώς ο ύμνος προοριζόταν για εκκλησιαστική χρήση. Η δομή δεν είναι αυστηρή και ο ύμνος περιλαμβάνει πλούτο ιδεών. Επιπλέον, οι περισσότερες λέξεις προέρχονται από την Παλαιά και την Καινή Διαθήκη. Υπάρχει ισοστιχία και σε μερικούς στίχους έχουμε ομοτονία, ισοσυλλαβία. Το μέτρο είναι ρυθμοτονικό. Ακόμη, υπάρχουν αρκετά σχήματα λόγου.