ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΩΝ ΚΑΝΟΝΩΝ ΔΙΚΑΙΟΥ ΣΕ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΑ ΠΕΡΙΡΡΕΟΥΣΑΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ

Abstract

Καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) αποτελεί τον μελλοντικό οικονομικό πόρο (Furman and Seamans, 2019), (Ruiz-Real et al., 2021), η ορθή διαχείριση της έχει καταστεί κρίσιμο ζήτημα. Η τεχνητή νοημοσύνη που δεν συμμορφώνεται με τα ρυθμιστικά πρότυπα και τις θεμελιώδεις αρχές του δικαίου, δεν έχει αξία ούτε αυτοπροσδιορίσιμα ως εξελικτικό ερευνητικό πεδίο, ούτε ετεροπροσδιορίσιμα ως συστατικό μέρος του κοινωνικο-οικονομικού συστήματος για την ευημερία μιας κοινωνίας. Σήμερα, η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης συντείνει στην αντιμετώπιση σύνθετων προκλήσεων σε πολλούς τομείς, όπως η υγειονομική περίθαλψη (Jiang et al., 2017), (Davenport and Kalakota, 2019), (Kahn and Alotaibi, 2020), η γεωργία (Talaviya et al., 2020), (Sharma et al., 2022), η ποινική δικαιοσύνη (Rigano, 2019), (Simmler et al., 2021), οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες (Bholat and Susskind, 2021), (Boute et al., 2022), το μάρκετινγκ και η διαφήμιση (Abi et al., 2021), (Wanes, 2021), οι μεταφορές (Xu, 2021), (Gangwani and Gangwani, 2021), η εκπαίδευση (Yang et al, 2021), (Liu and Wang, 2021), η επιστημονική έρευνα (Xu et al., 2021), (Molano and Molano, 2022) (π.χ. η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται να βελτιώσει την αστρονομική απεικόνιση). Παράλληλα με τα οφέλη, η ανάπτυξη και η ενσωμάτωση της ΤΝ εγείρουν ζητήματα δημόσιας πολιτικής (Sloane, 2022), (Tamburrini, 2022), (Stahl et al., 2022), (Emelianova and Dementev, 2022). Η παρούσα διατριβή πραγματεύεται ζητήματα σχετικά με το νομικό κενό (δηλαδή την πλήρη ή μερική απουσία των απαραίτητων νομικών διατάξεων στο ισχύον νομοθετικό πλαίσιο) που έχει προκύψει λόγω της εμφάνισης των νέων αγορών και των νέων κοινωνικών σχέσεων που διαμορφώνονται από την ενσωμάτωση της ΤΝ στην κοινωνία. Τα ζητήματα που προκύπτουν από τις εξελίξεις στους τομείς του Δικαίου και της ΤΝ απασχολούν ήδη όλο και περισσότερο τους επιστημονικούς φορείς, τις επιχειρήσεις και τις δημόσιες αρχές (Hopster and Maas, 2023), (Brownsword et al., 2017), (Lopez-Rodriguez et al., 2021), (Kuznetson, 2022), (Voskobitova and Przhilenskly, 2022). Η έντονη συζήτηση σχετικά με τον τρόπο ρύθμισης των αναδυόμενων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, έχει οδηγήσει σε διαφορετικές προτάσεις νομικού πλαισίου, χωρίς να υπάρχει παγκόσμια συναίνεση σχετικά με τη νόμιμη ανάπτυξη, διαχείριση και χρήση αυτών των τεχνολογιών, ιδίως λόγω της έλλειψης νομικού χαρακτηρισμού των νέων τεχνολογιών (Coglianese, 2021), (Canado et al., 2020), (Koch, 2020), (Lawrence and Morley, 2022), (Hars, 2022). Η εκτεταμένη εμβέλεια των νέων τεχνολογιών, η στιγμιαία αλληλεπίδρασή τους μεταξύ οικονομικών ευκαιριών και κινδύνων για την κοινωνική ζωή, η μη γραμμική ανάπτυξή τους και ο διαφορετικός δυνητικός βαθμός διεισδυτικότητάς τους αποκλείουν κοινά αποδεκτούς νομικούς ορισμούς για τις αναδυόμενες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, η κοινωνία, στην ψηφιακή εποχή, εξελίσσεται και αναδύονται νέες μορφές σχέσεων που απαιτούν ρύθμιση. Για παράδειγμα, φόνος υφίσταται όταν ένα ανθρώπινο ον σκοτώνει παράνομα ένα άλλο ανθρώπινο ον. Είναι δολοφονία είτε κάποιος χρησιμοποιεί γυμνά χέρια είτε μια συσκευή βασισμένη στην τεχνητή νοημοσύνη. Είναι φόνος όταν ένα drone σκοτώνει τον χειριστή του σε μια προσομοίωση ΤΝ; Ένα τέτοιο παράδειγμα αναδεικνύει τη σημασία της εγρήγορσης για την ρύθμιση νέων μορφών σχέσεων και την αντιμετώπιση πιθανών νομικών διαταραχών. Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η πρόταση ενός ευέλικτου νομικού πλαισίου βασισμένου στη Θεωρία Κατηγοριών, ικανό να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις ορθής διαχείρισης των αναδυόμενων τεχνολογιών, όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη, σε ένα καλά οργανωμένο ανθρωποκεντρικό σύστημα αξιών. Η πρωτοτυπία της μελέτης βασίζεται κυρίως στο νομικό κενό που υπάρχει σχετικά με τη ρύθμιση απρόβλεπτων καταστάσεων χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης, στις οποίες τίθενται ζητήματα παραβίασης θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Karliuk, 2018), (Mecaj, 2022), (Rodriguez, 2020), (Seremeti and Kougias, 2020), (Siau and Wang, 2020). Η σημασία της αντιμετώπισης του συγκεκριμένου ζητήματος έγκειται στη συμβολή του στον καθορισμό παγκόσμιων προτύπων προς την κατεύθυνση της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, 2021). Οι διεθνείς οργανισμοί και τα Κράτη αναζητούν ενεργά στρατηγικές για τη ρύθμιση των αναδυόμενων τεχνολογιών, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι οποίες μπορούν να διακριθούν σε δύο κύριες ομάδες που αντικατοπτρίζουν το σχήμα «Δίκαιο στην Πράξη» έναντι του «Δικαίου στη Θεωρία». Η προσέγγιση «Δίκαιο στην Πράξη» αφορά στην ανάπτυξη νομικών στρατηγικών, με βάση τις συστάσεις των χρηματοπιστωτικών και τεχνολογικών εταιρειών, για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων που συνδέονται με τη χρήση συγκεκριμένης νέας τεχνολογίας. Για παράδειγμα, όσον αφορά τις τεχνικές συστάσεις, ο Διεθνής Οργανισμός Τυποποίησης (ISO) έχει εκπονήσει 12 πρότυπα για την τεχνητή νοημοσύνη. Το κύριο πρόβλημα της προσέγγισης «Δίκαιο στην Πράξη» είναι ότι οι προτεινόμενες στρατηγικές είναι τομεακές και αφορούν μόνο ορισμένες πτυχές των αναδυόμενων τεχνολογιών. Για παράδειγμα, ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία των Προσωπικών Δεδομένων (GDPR) δεν μπορεί να εφαρμοστεί για την επεξεργασία προσωπικών δεδομένων στο Cloud Computing (Ali and Osmanaj, 2022). Η προσέγγιση του «Δικαίου στη Θεωρία», εξετάζει τη δημιουργία ενός σφαιρικού και ολοκληρωμένου μοντέλου νομικής ρύθμισης, προσδιορίζοντας το νομικό καθεστώς των νέων τεχνολογιών (Milinkovic, 2021), (Pagallo, 2018a), (Pagallo, 2018b) και τη δυνατότητα προσαρμογής των νομικών κανόνων στις νέες έννομες σχέσεις (Borisova-Zharova, 2021), (Custers, 2021), (Marchant et al., 2020) που παραμένουν ακόμη ανοικτά ζητήματα. Όσον αφορά αυτά τα ανοικτά ζητήματα, η παρούσα διατριβή καλύπτει τις ακόλουθες πτυχές, οι οποίες σχετίζονται με τη νομική ρύθμιση των ευφυών περιβαλλόντων επόμενης γενιάς: (α) Καθορισμός της νομικής φύσης της ΤΝ, και (β) Διαμόρφωση ενός ευέλικτου νομικού πλαισίου ρύθμισης της ΤΝ. Στο πλαίσιο αυτό, η εξέταση του πρώτου ζητήματος, προτείνοντας τις εφαρμογές ΤΝ ως νομικό ανάλογο των ενεργειακών υπηρεσιών, αφενός ξεπερνά το πρόβλημα της απόδοσης νομικής προσωπικότητας στις οντότητες ΤΝ, και αφετέρου συνάδει με τις σύγχρονες κυβερνητικές πολιτικές ανά τον κόσμο, οι οποίες έχουν αναγνωρίσει τη σημασία της ΤΝ και την έχουν θέσει ψηλά στην πολιτική ατζέντα λόγω του κοινωνικού αντίκτυπου και των οικονομικών συνεπειών της. Λαμβάνοντας υπόψη το δεύτερο ζήτημα, προτείνεται ένα πλαίσιο βασισμένο σε νομικούς συναρτητές που επιτρέπει την αναπαράσταση της νομικής ερμηνείας, εστιάζοντας στην αλληλεπίδραση μεταξύ των ερμηνευτικών κριτηρίων και στη μετάβαση των υφιστάμενων νομικών κανόνων σε νέα πλαίσια. Έτσι, είναι συμβατό με τη σύγχρονη προσέγγιση της νομικής ερμηνείας και μπορεί να θεωρηθεί ως το πρώτο βήμα για ένα ολοκληρωμένο νομικό πλαίσιο ικανό να ανταποκριθεί στις νέες διαρθρωτικές αλλαγές του Δικαίου και να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες προκλήσεις της νομικής ρύθμισης των αναδυόμενων τεχνολογιών.