Κανόνες Δόμησης στην Εξάβιβλο του Κωνσταντίνου Αρμενόπουλου

Abstract

Με την παρούσα εργασία επιχειρείται να εξεταστούν οι οικοδομικοί περιορισμοί που προβλέπονται από τη βυζαντινή νομοθεσία, εν πολλοίς συνέχισαν να ισχύουν κατά την μεταβυζαντινή περίοδο αλλά ακόμα και τις πρώτες δεκαετίες μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους. Με αυτό τον τρόπο, η οργάνωση του σημερινού δομημένου χώρους συνδέεται στενά, τουλάχιστον ως ένα βαθμό, με τους οικοδομικούς κανονισμούς της εποχής εκείνης, γεγονός που προσδίδει περισσότερο ενδιαφέρον στην εργασία αυτή. Ας σημειωθεί, μάλιστα, ότι, ενώ σήμερα οι οικοδομικοί περιορισμοί τροποποιούνται συχνά, με στόχο άλλοτε τον εκσυγχρονισμό τους και άλλοτε για να ανταποκρίνονται σε συγκεκριμένους πολιτικοοικονομικούς σκοπούς, αντιθέτως οι μεταβολές στην οικοδομική νομοθεσία ήταν ελάχιστες κατά τη βυζαντινή περίοδο. Αν σήμερα επιχειρούσαμε οποιαδήποτε απόπειρα αναπαράστασης των οικιστικών χωρών - πόλεων εκείνης της εποχής, θα έπρεπε να στηριχθούμε κυρίως στη σχετική νομοθεσία, όπως μας παραδίδεται από τις βυζαντινές πηγές δικαίου, τα σχετικά αρχαιολογικά ευρήματα ή ακόμα και από εικαστικές απεικονίσεις (τοιχογραφίες κτλ). Ωστόσο, οι βυζαντινές πηγές δικαίου αποτελούν την καλύτερη πηγή, για να γνωρίσουμε και κυρίως να κατανοήσουμε τους σχετικούς περιορισμούς. Αν και τέτοιοι περιορισμοί απαντούν σε αρκετά τέτοια κείμενα, ωστόσο η παρούσα εργασία επικεντρώνεται κυρίως σε μία και μόνο τέτοια πηγή, στο ’’Πρόχειρον Νόμων ή Εξάβιβλος’’ του Κωνσταντίνου Αρμενόπουλου (14ος αι.). Πρόκειται για μία συστηματική προσπάθεια συλλογής και ταξινόμησης της ύλης του αστικού δικαίου, με σκοπό να αποτελέσει την κύρια πηγή του βυζαντινού αστικού δικαίου. Ο Αρμενόπουλος χρησιμοποίησε για τη σύνταξη του έργου αυτού τις δυο Συνόψεις των Βασιλικών, Μεγάλη και Μικρή, τον Πρόχειρο Νόμο, Νεαρές διατάξεις του Λέοντα και μεταγενέστερων αυτοκρατόρων έως το 1180, τις Ροπές, την Πείρα, το Επαρχιακό Βιβλίο του Λέοντα και το Πόνημα του Ατταλειάτη που περιλαμβάνεται στη Μικρή Σύνοψη. Ακόμα, περιλαμβάνει τη συλλογή των νομών του Ιουλιανού Ασκαλωνίτη που κυρίως θα χρησιμοποιηθεί για την εργασία αυτή. Η δομή της εργασίας αποτελείται από τρία κύρια κεφάλια. Στο πρώτο κεφάλαιο υπάρχουν εισαγωγικά στοιχεία για την Εξάβιβλο και για τον συγγραφέα της, τον Κωνσταντίνο Αρμενόπουλο, και για το πολύτιμο έργο του. Στο δεύτερο κεφάλαιο γίνεται αναφορά και ανάλυση των οικοδομικών περιορισμών, όπως αναφέρονται στο Β’ βιβλίο, στον 4ο τίτλο ‘’περί καινοτομιών’’. Στο τρίτο κεφάλαιο έχουμε επικεντρωθεί στο κατά πόσο οι ανώτεροι οικοδομικοί περιορισμοί αποτέλεσαν τη βάση πάνω στην οποία στηρίχτηκαν οι οικοδομικοί περιορισμοί που με διατάγματα και νόμους επιβλήθηκαν κατά τη διάρκεια των πρώτων χρόνων μετά την ίδρυση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Η εργασία ολοκληρώνεται με την παράθεση συμπερασμάτων.