Κατασκευή ηλεκτρονικού σωματοκειμενικού λεξικού νεολογισμών των κρίσεων (οικονομικών, κοινωνικοπολιτικών, υγειονομικών) της περιόδου 2015-2020

Abstract

Η παρούσα εργασία πραγματεύεται την ανίχνευση και μελέτη νεολογισμών που απαντούν στον πολιτικό και δημοσιογραφικό, κυρίως, λόγο και έχουν εμφανιστεί ή/και διαδοθεί την τελευταία πενταετία. Συγκεκριμένα, αναφέρεται στην κατασκευή σωματοκειμενικού ηλεκτρονικού λεξικού νεολογισμών που σχετίζονται με τις κρίσεις (οικονομικές, κοινωνικοπολιτικές, υγειονομικές) της περιόδου 2015-2020. Κάθε αλλαγή (πολιτική, κοινωνική, οικονομική, τεχνολογική, πολιτισμική) δημιουργεί την ανάγκη κατασκευής νέων όρων (νεολογισμών), οι οποίοι λεξικοποιούν αυτές τις αλλαγές. Οι τεκτονικές πολιτικές και κοινωνικές ανακατατάξεις των τελευταίων ετών στον ελλαδικό χώρο (χρηματοοικονομική κρίση και ραγδαία πτώση του βιοτικού επιπέδου των Ελλήνων/ίδων πολιτών/ιδων και διαδικασίες ανάκαμψης, δραστική ανακατανομή εκλογικής ισχύος των ελληνικών πολιτικών κομμάτων, κυβέρνηση αριστεράς και κοινοβουλευτική παρουσία άκρας δεξιάς για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία, κ.λπ.) αλλά και τα πρόσφατα διεθνή γεγονότα (πανδημία COVID-19) φαίνεται πως ώθησαν στη δημιουργία και διάδοση, ιδίως μέσω του διαδικτύου, πολλών νέων όρων, αλλά και στον εμπλουτισμό υφιστάμενων όρων με νέες σημασίες και χρήσεις. Τα λεξιλογικά αυτά γεγονότα δεν καταγράφονται, όπως είναι φυσικό, στα υφιστάμενα μεγάλα λεξικά της κοινής νεοελληνικής (Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Μπαμπινιώτη, Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας Ακαδημίας Αθηνών). Το σώμα κειμένων (corpus) που συστάθηκε και από το οποίο αντλήθηκαν οι νεολογισμοί απαρτίζεται από άρθρα έγκυρων ιστοσελίδων (Web as Corpus) που καλύπτουν διαφορετικό μέρος του πολιτικού φάσματος (Ημερόδρομος, Antinews), ώστε, μεταξύ άλλων, να αναδειχθεί λεξικογραφικά η πτυχή της ιδεολογικής στράτευσης των ΜΜΕ. Το περιεχόμενο των λημμάτων που συντάχθηκαν (ορισμοί, παραδείγματα, συνάψεις, ιδιωματισμοί κ.λπ.) αντικατοπτρίζει το πολιτικό, κοινωνικό και πολιτισμικό περιεχόμενο των θησαυριζόμενων νέων όρων.Για την ανίχνευση, μελέτη και ερμηνεία των νεολογισμών αξιοποιήθηκαν οι αρχές και οι μέθοδοι της σωματοκειμενικής λεξικογραφίας/λεξικολογίας καθώς και τα σχετικά ψηφιακά εργαλεία (Sketch Engine, για την ποσοτική ανάλυση μέσω εξαγωγής λέξεων-κλειδιών, κατανομών συχνότητας, κ.λπ., και Lexonomy, για τη λημματογράφηση των επιλεχθέντων όρων). Τέλος, δεδομένου ότι οι λεξικογραφούμενοι όροι έχουν έντονη κοινωνική, πολιτική κ.λπ. διάσταση, διενεργήθηκε περαιτέρω ποιοτική ανάλυσή τους, βασισμένη στο πραγματολογικό και σημασιολογικό περιεχόμενό τους, η οποία φώτισε λεπτές αποχρώσεις τους, κατέδειξε τυχόν διαφοροποιήσεις τους ανάλογα με την οπτική γωνία θέασης και χρήσης τους, φανέρωσε πολλαπλές και διαφορετικές ερμηνείες τους και συνέβαλε στην αναγνώριση της αιτιακής σχέσης που συνέχει τους όρους με την κοινωνικοπολιτική τους διάσταση.