Εκπαίδευση για την Ιδιότητα του Πολίτη και κοινωνικά ευπαθείς ομάδες: η περίπτωση των Σχολείων Δεύτερη Ευκαιρίας (ΣΔΕ) στις φυλακές.

Abstract

Κεντρικό στόχο της παρούσας έρευνας αποτελεί η διερεύνηση της συμβολής της εκπαίδευσης στην οικοδόμηση της ιδιότητας του πολίτη και στην προετοιμασία των ατόμων που χαρακτηρίζονται ως ‘κοινωνικά ευπαθείς ομάδες’ πληθυσμού για την κοινωνική τους επανένταξη. Προκειμένου να διερευνηθεί το συγκεκριμένο ερώτημα, η έρευνα επικεντρώθηκε σε ένα Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας (ΣΔΕ), το οποίο εδρεύει εντός ενός καταστήματος κράτησης στο Νομό Αττικής. Η έρευνα που πραγματοποιήθηκε ήταν ποιοτική, με στοιχεία εθνογραφικής μελέτης και έρευνας δράσης, με τη χρήση τριών διαφορετικών μεθόδων και πηγών συλλογής δεδομένων, προκειμένου να διασφαλιστεί η μεγαλύτερη εγκυρότητα των αποτελεσμάτων: ατομική συνέντευξη με τη χρήση ημι-δομημένων ερωτηματολογίων με ανοιχτού τύπου ερωτήσεις, συμμετοχική παρατήρηση και παρέμβαση με φοιτητές, μέσα από τη διεξαγωγή βιωματικών εργαστηρίων. Η κύρια ομάδα παρατήρησης είναι η ομάδα των εκπαιδευομένων του σχολείου, ωστόσο για τη συλλογή των δεδομένων πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις τόσο με τους εκπαιδευτές όσο και με τους εθελοντές του σχολείου. Με τη χρήση της παρατήρησης επιδιώχθηκε αρχικά η εξοικείωση της ερευνήτριας με το συγκεκριμένο σχολικό περιβάλλον και στη συνέχεια, η καταγραφή της εκπαιδευτικής πράξης και κυρίως, η ρουτίνα της σχολικής καθημερινότητας. Το κύριο ερευνητικό ερώτημα της εργασίας αφορά στο ‘εάν και με ποιο τρόπο η εκπαίδευση αναφορικά με την ιδιότητα του πολίτη συμβάλλει στην προετοιμασία των ατόμων που χαρακτηρίζονται ως κοινωνικά ευπαθείς ομάδες πληθυσμού εν όψει της επικείμενης επανένταξής τους στην κοινωνία’. Μέσα από την ερευνητική διαδικασία αναδύονται οι ιδιαίτερες εκπαιδευτικές ανάγκες και προσδοκίες της συγκεκριμένης ομάδας πληθυσμού και τα εκπαιδευτικά ‘τραύματα’ του παρελθόντος λόγω της πρόωρης απομάκρυνσής τους από την εκπαιδευτική διαδικασία. Η σημαντικότερη επίδραση της εκπαίδευσης αφορά στη διαδικασία του αναστοχασμού και της κριτικής σκέψης των δρώντων υποκειμένων, όσον αφορά τις πράξεις και τη συμπεριφορά τους κατά το παρελθόν, με αποτέλεσμα την είσοδό τους σε μία διαδικασία μετασχηματισμού, η οποία συμβάλλει στην αναθεώρηση της αυτο-εικόνας τους και στη βελτίωση των επιπέδων αυτοεκτίμησης και αυτοπεποίθησης. Οι συμμετέχοντες αναλαμβάνουν το ρόλο του ερευνητή του ίδιου τους του εαυτού και μέσα από την κριτική σκέψη και τον αναστοχασμό καλούνται να ερμηνεύσουν καταστάσεις και συμπεριφορές και με τον τρόπο αυτό οδηγούνται στην αλλαγή.