Βιολογικοί παράγοντες και θετική ψυχολογία: Η επίδραση του ύπνου, της μεσογειακής διατροφής, του τρόπου ζωής και του στρες στην ευγνωμοσύνη, αισιοδοξία και ευτυχία

Abstract

Το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας για τη σχέση πτυχών της Θετικής Ψυχολογίας με διάφορους παράγοντες ολοένα αυξάνεται. Η περίπλοκη αλληλεπίδραση μεταξύ ψυχολογικών και βιολογικών παραγόντων για την κατανόηση της ευημερίας έχει τονιστεί και υπογραμμιστεί, καθώς έχει διαφανεί ότι πολλοί είναι οι βιολογικοί παράγοντες που δύνανται να επιδράσουν στην ανάπτυξη και στο επίπεδο της ευημερίας μέσω άμεσων και έμμεσων μηχανισμών, όπως ο τρόπος ζωής, οι συνήθειες, η διατροφή, η σωματική δραστηριότητα και η ποιότητα ύπνου. Όσον αφορά στον ελληνικό πληθυσμό, φαίνεται ότι τα τελευταία χρόνια υπάρχει μία αύξηση μελετών αναφορικά με την ευτυχία και αισιοδοξία, ενώ όσον αφορά στην ευγνωμοσύνη φαίνεται πως το πεδίο είναι ερευνητικά εξαιρετικά παρθένο. Σκοπός της παρούσας διδακτορικής διατριβής ήταν η διερεύνηση της σχέσης του ύπνου, της μεσογειακής διατροφής, της άσκησης, του τρόπου ζωής και του στρες με την ευγνωμοσύνη, αισιοδοξία και ευτυχία. Μεθοδολογία: Η παρούσα διατριβή αποτελείται από 4 μελέτες: 1) Μελέτη για τη μετάφραση και αξιολόγηση της αξιοπιστίας και εγκυρότητας του The Short Gratitude, Resentment, and Appreciation Test (S-GRAT). Αρχικά πραγματοποιήθηκε πιλοτική μελέτη πενήντα ατόμων για τον έλεγχο αξιοπιστίας δοκιμασίας – επαναδοκιμασίας, οι οποίοι δεν συμπεριλήφθηκαν στο τελικό δείγμα και εν συνεχεία, δείγμα μη πιθανότητας 681 ατόμων της Περιφέρειας Πελοποννήσου συμπλήρωσε ερωτηματολόγιο, το οποίο αποτελείτο από την ελληνική εκδοχή του S-GRAT (S-GRAT-Gr), την Κλίμακα Ικανοποίησης Από τη Ζωή (SWLS), την Κλίμακα Υποκειμενικής Ευτυχίας (SHS), το Ερωτηματολόγιο Ευγνωμοσύνης (GQ6), τη Διεθνής Κλίμακα Προσωπικότητας IPIP και τα δημογραφικά στοιχεία των συμμετεχόντων. 2) Συγχρονική μελέτη για τη διερεύνηση της σχέσης της ευγνωμοσύνης, της ευτυχίας, της αισιοδοξίας, της αυτοαντίληψης της υγείας και του αντιλαμβανόμενου στρες, σε συνδυασμό με τις συνήθειες της διατροφής, άσκησης και ύπνου σε δείγμα 465 ατόμων του γενικού πληθυσμού της Λακωνίας και της Μεσσηνίας. Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν ερωτηματολόγιο το οποίο αποτελείτο από το S-GRAT-Gr, την Κλίμακα SHS, SWLS, την Κλίμακα Αντιλαμβανόμενου Στρες (PSS14), το Τεστ Προσανατολισμού στη Ζωή (GrLOT-R), την Κλίμακα Αυτο-αξιολόγησης της Υγείας (SRH), τον Ελληνικό Δείκτη Ποιότητας Ύπνου του Pittsburgh (PSQI), τον Διατροφικό δείκτη MedDietScore και τα δημογραφικά στοιχεία των συμμετεχόντων. 3) Συγχρονική μελέτη για τη διερεύνηση των σχέσεων της δεύτερης μελέτης σε συνδυασμό με βιοχημικούς δείκτες (Σάκχαρο, Ουρία, Ουρικό οξύ, Ολική Χοληστερόλη, HDL, LDL, Τριγλυκερίδια, Κρεατινίνη, Ολική Χολερυθρίνη, Άμεση Χολερυθρίνη, Λευκώματα ολικά, Αλβουμίνη, SGOT AST, SGPT ALT, γGT, CK, CKMB, Σίδηρο, Ασβέστιο, Φώσφορο, Μαγνήσιο, Κάλιο, Νάτριο, Αλκαλική φωσφατάση, LDH και CRP), σε δείγμα 151 ατόμων του γενικού πληθυσμού της Λακωνίας και της Μεσσηνίας. 4) Διεξαγωγή παρεμβάσεων (ευγνωμοσύνης, Μεσογειακής Διατροφής, σωματικής δραστηριότητας και υγιεινών συνηθειών ύπνου) τεσσάρων εβδομάδων σε δείγμα 72 ατόμων, όπου έγινε χρήση του ερωτηματολογίου της 2ης μελέτης, πριν και μετά από κάθε παρέμβαση. Αποτελέσματα: Το S-GRAT-Gr παρουσίασε καλή αξιοπιστία εσωτερικής συνοχής και υψηλή αξιοπιστία δοκιμασίας – επαναδοκιμασίας. Η διερευνητική και επιβεβαιωτική ανάλυση επιβεβαίωσαν την αρχική δομή της κλίμακας τριών παραγόντων και η συγκλίνουσα εγκυρότητα επιβεβαιώθηκε μέσω των στατιστικά σημαντικών συσχετίσεων του σκορ στο S-GRAT-Gr με τις διαστάσεις του IPIP. Επιπρόσθετα, διαπιστώθηκαν θετικές συσχετίσεις με το GQ-6, την SHS και την SWLS. Η βαθμολογία του S-GRAT-Gr βρέθηκε να ερμηνεύει ένα σημαντικό ποσοστό της διακύμανσης του σκορ της SWLS και της SHS, πάνω και πέρα από την επίδραση των διαστάσεων της Προσωπικότητας, καθώς και από το GQ-6. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της δεύτερης συγχρονικής μελέτης, οι νεότεροι ηλικιακά συμμετέχοντες, οι άγαμοι, τα άτομα με πανεπιστημιακή εκπαίδευση και οι άνεργοι, συσχετίστηκαν στατιστικά σημαντικά με υψηλότερο σκορ στο αντιλαμβανόμενο στρες και χαμηλότερο στην αισιοδοξία, ενώ οι μεγαλύτεροι ηλικιακά και οι γυναίκες με υψηλότερο σκορ στην ευγνωμοσύνη. Το σκορ των ψυχομετρικών παραμέτρων που διερευνήθηκαν παρουσίασαν στατιστικά σημαντική σχέση με το κάπνισμα, τον καφέ, το μαύρο τσάι και το αλκοόλ και η παρουσία χρόνιου νοσήματος με το σκορ στην αυτοαξιολόγηση της υγείας, στο αντιλαμβανόμενο στρες, στην ποιότητα ύπνου και στα θετικά συναισθήματα. Η μέτρια συχνότητα άσκησης και η χαμηλή κατανάλωση νερού παρουσίασαν σημαντική στατιστικά σχέση με την ευγνωμοσύνη, ενώ η κατανάλωση νερού >7 ποτήρια ημερησίως με το σκορ στην αυτοαξιολόγηση της υγείας και στην υποκειμενική ευτυχία. Το υψηλότερο στρες συσχετίστηκε στατιστικά σημαντικά και αρνητικά με την ευγνωμοσύνη, την ποιότητα ύπνου, την αυτοαξιολόγηση της υγείας, την ευτυχία και την αισιοδοξία. Η ευγνωμοσύνη συσχετίστηκε στατιστικά σημαντικά, μέτρια και θετικά, με την υποκειμενική ευτυχία και την αισιοδοξία και χαμηλά και αρνητικά με την υγεία και την ποιότητα ύπνου. Η αυτοαξιολόγηση της υγείας συσχετίστηκε θετικά με την ποιότητα ύπνου, η υποκειμενική ευτυχία με την αισιοδοξία, ενώ η ποιότητα ύπνου με την ευτυχία και αισιοδοξία. Τα χρόνια νοσήματα συσχετίστηκαν στατιστικά σημαντικά με τη γλυκόζη, τη γGT, τη CRP, την ολική και LDL χοληστερόλη, τη SGPT, τη χολερυθρίνη, τη CK, τη CK–MB και την ALP. Το κάπνισμα συσχετίστηκε στατιστικά σημαντικά με την ολική και την HDL χοληστερόλη, η υψηλή κατανάλωση καφέ με τη CRP, τον σίδηρο, την ALP, τη CK και τη CK–MB και η υψηλή συχνότητα άσκησης με τη CRP, τα τριγλυκερίδια, τη CK και τη CK–MB. Η ήπια κατανάλωση πράσινου τσαγιού συσχετίστηκε με το ουρικό οξύ, την κρεατινίνη, το νάτριο, τη SGOT, τη CK και τη CK–MB, ενώ το χαμομήλι με τη γλυκόζη, το νάτριο, την ολική και LDL χοληστερόλη και τα λευκώματα. Το τσάι βουνού συσχετίστηκε στατιστικά σημαντικά με το ουρικό οξύ, τη CRP και τη χολερυθρίνη, καθώς και το νερό με το κάλιο, τον σίδηρο, την ALP και τη SGOT. Υψηλά επίπεδα στρες συσχετίστηκαν με χαμηλότερα επίπεδα ουρικού οξέος, LDL χοληστερόλης, SGPT και γGT. Τα μοντέλα πολλαπλής παλινδρόμησης έδειξαν ότι τα υψηλότερα επίπεδα νατρίου συμβάλλουν στατιστικά σημαντικά στην πρόβλεψη της ευγνωμοσύνης, τα χαμηλότερα επίπεδα ουρικού οξέος στην πρόβλεψη της ευτυχίας, τα χαμηλότερα επίπεδα γλυκόζης και το υψηλότερο ουρικό οξύ στην πρόβλεψη της αισιοδοξίας, ενώ τα υψηλότερα επίπεδα ουρικού οξέος και τα χαμηλότερα επίπεδα αλκαλικής φωσφατάσης στην πρόβλεψη της ποιότητας ύπνου. Αναφορικά με τις παρεμβάσεις, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η άσκηση βελτίωσε σημαντικά την ευγνωμοσύνη, την ευτυχία, την ποιότητα ύπνου και μείωσε τα επίπεδα του στρες. Η παρέμβαση Mεσογειακής διατροφής βελτίωσε την ευγνωμοσύνη, ενώ έτεινε να αυξήσει την υποκειμενική ευτυχία. Η παρέμβαση ευγνωμοσύνης έδειξε να αυξάνει την ευγνωμοσύνη και να μειώνει το στρες, ενώ αυτή του ύπνου βελτίωσε σημαντικά μόνο την ποιότητα ύπνου. Συμπεράσματα: Τα αποτελέσματα υποδεικνύουν ότι το S-GRAT-Gr είναι ένα αξιόπιστο και έγκυρο εργαλείο για την αξιολόγηση της ευγνωμοσύνης στο ελληνικό πλαίσιο. Τα κοινωνικό-δημογραφικά χαρακτηριστικά, οι ψυχομετρικές παράμετροι, οι συνήθειες και ο τρόπος ζωής των συμμετεχόντων της παρούσης διατριβής έδειξαν σημαντική αλληλεπίδραση και επιρροή στο βιοχημικό προφίλ του επιμέρους πληθυσμού. Διεξαγωγή παρεμβάσεων δύνανται να βελτιώσουν το σκορ στην ευγνωμοσύνη και στην ευτυχία, να μειώσουν το στρες, ενώ μπορούν να συμβάλλουν στη βελτίωση συνηθειών άσκησης, διατροφής και ποιότητας ύπνου.