Ο θεσμός της πρωτοβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα κατά την περίοδο της μεταπολίτευσης

Abstract

Η οργάνωση και λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης εγγράφεται στο ευρύτερο θεσμικό πλαίσιο του δημοκρατικού πολιτεύματος, αποτελεί βασικό πυλώνα της Δημοκρατίας αφού μέσω αυτής επιφορτίζονται οι πολίτες με το καθήκον της ενεργούς συμμετοχής στην λήψη αποφάσεων. Η σύγχρονη Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα διακρίνεται σε δύο βαθμούς, σε πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια και κατοχυρώνεται ρητώς στο Σύνταγμά μας στο άρθρο 102. Στην παρούσα μελέτη, γίνεται προσπάθεια να αναλυθεί εκτενώς η αναμόρφωση της πρωτοβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα από την μεταπολίτευση έως και σήμερα. Ειδικότερα, γίνεται μια σύντομη ιστορική αναδρομή για το θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης από την περίοδο της αρχαίας Αθηναϊκής Δημοκρατίας μέχρι και την περίοδο της δικτατορίας. Εν συνεχεία, γίνεται μια μικρή αναφορά στην σχέση και στην επίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς το θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Το κύριο μέρος της παρούσας εστιάζει στις μεταρρυθμιστικές διαδικασίες και νομοθετικές παρεμβάσεις για την πρωτοβάθμια τοπική αυτοδιοίκηση τα τελευταία πενήντα (50) χρόνια, ήτοι από την Μεταπολίτευση έως και σήμερα, με έμφαση φυσικά στα σημαντικότερα νομοθετήματα, ήτοι την συνταγματική κατοχύρωση του αποκεντρωτικού συστήματος με το άρθρο 101 στο Σύνταγμα του 1975, τους νόμους 1416/1984 και 1622/1986 με αποκορύφωμα το «Σχέδιο Ιωάννης Καποδίστριας» που προέβλεψε τη κατάργηση των Κοινοτήτων, αλλά και εν συνεχεία με το «Πρόγραμμα Καλλικράτης», που οδήγησε στην περαιτέρω μείωση των Δήμων και την θέσπιση των Περιφερειών ως Ο.Τ.Α. β’ βαθμού και του Προγράμματος «Κλεισθένης» Επιπρόσθετα, θα γίνει μια εκτενής αναφορά της φιλοσοφίας και των λόγων που οδήγησαν στον επανασχεδιασμό και στην επαναθεμελίωση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης καθώς και των στόχων που επιτυγχάνονται μέσω της μεγάλης, ανατρεπτικής και δημιουργικής μεταρρύθμισης. Επίσης, θα αναλυθούν ποιοί είναι οι λόγοι που πυροδότησε σφοδρές αντιδράσεις από ποικίλους θεσμικούς φορείς, τοπικές ομάδες και ομάδες συμφερόντων έναντι της νέας νομοθετικής αυτής πρωτοβουλίας. Τέλος, η εργασία ολοκληρώνεται με την καταγραφή των συμπερασμάτων για τις συνεχείς μεταρρυθμίσεις του νομικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.