Διερεύνηση των παραγόντων που σχετίζονται με τις πρώιμες μεταβολικές διαταραχές της παιδικής παχυσαρκίας

Abstract

Εισαγωγή: Η παιδική παχυσαρκία αποτελεί επιδημία στη χώρα μας. Στην Ελλάδα κατέχουμε την τρίτη θέση σε παιδική παχυσαρκία και τη δεύτερη σε παχυσαρκία ενηλίκων παγκοσμίως. Οι δείκτες παιδικής παχυσαρκίας παρουσιάζουν αυξητική τάση. Oι επιπλοκές της παχυσαρκίας εμφανίζονται ήδη από μικρή ηλικία, αποτελώντας παράγοντα κινδύνου για ανάπτυξη μη αναστρέψιμων ενδοθηλιακών βλαβών και μεταβολικού συνδρόμου. Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν να διερευνηθούν οι διατροφικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που συμβάλλουν στην εμφάνιση της παιδικής παχυσαρκίας και των επιπλοκών της. Μεθοδολογία: Στη μελέτη συμμετείχαν συνολικά 949 μαθητές: 119 παιδιά προσχολικής ηλικίας από 2 παιδικούς σταθμούς και νηπιαγωγεία (5-6 ετών) και 830 παιδιά από 6 Δημοτικά Σχολεία όλων των τάξεων (6-12 ετών). Το πρόγραμμα εγκρίθηκε από τον Τομέα Αγωγής Υγείας και Περιβαλλοντικής Αγωγής του Υπουργείου Παιδείας. Επίσης δόθηκε έγγραφη συγκατάθεση από τους γονείς των παιδιών για εθελοντική συμμετοχή τους στο εν λόγω ερευνητικό και εκπαιδευτικό πρόγραμμα. Για τη συλλογή των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε ερωτηματολόγιο ειδικά κατασκευασμένο για το σκοπό της έρευνας προκειμένου να καταγράφονται δημογραφικά στοιχεία, οι καθημερινές οικογενειακές διατροφικές συνήθειες, οι συνήθειες του ύπνου, η φυσική δραστηριότητα και κάποια στοιχεία από το οικογενειακό ιατρικό ιστορικό. Ταυτόχρονα πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις στις εξής παραμέτρους: δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ%), περίμετρος μέσης (ΠΜ%), αρτηριακή πίεση, χοληστερόλη, σάκχαρο αίματος και δείκτες ενδοθηλιακής βλάβης από περιφερικό αίμα. Για την πραγματοποίηση της στατιστικής ανάλυσης χρησιμοποιήθηκε το λογισμικό IBM SPSS Statistics version 20 (SPSS Inc., 2003, Chicago, USA). Αποτελέσματα: Το 49% των παιδιών ήταν κορίτσια και το 51% αγόρια. Αξιολογώντας το ΔΜΣ% ,το 33% των παιδιών ήταν υπέρβαρα ή παχύσαρκα. Το 65% είχαν ΠΜ% >90%, παράγοντας που σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο για καρδιαγγειακά νοσήματα. Σχετικά με τις διατροφικές τους συνήθειες, το 8% δεν τρώει πρωινό, δηλαδή, περίπου 75 παιδιά ξεκινούν τη μέρα τους νηστικά, το 30% των παιδιών καταναλώνει ένα φρούτο εβδομαδιαίως και μόνο το 44% καταναλώνει λαχανικά καθημερινά. Άρα, τα παιδιά δεν παίρνουν βιταμίνες και ιχνοστοιχεία σε επαρκή βαθμό, ενώ η αυξημένη ανάγκη που έχουν σε σάκχαρα ημερησίως προφανώς καλύπτεται από άλλες πηγές. Το 15,5% τρώει «σκουπιδοτροφές» πάνω από 4 φορές την εβδομάδα και το 61% 1-4 φορές την εβδομάδα. Το 38% των παιδιών κοιμάται μετά τις 22:00. Τα κορίτσια κοιμούνται πιο νωρίς σε σχέση με τα αγόρια (p=0,044). Το ποσοστό των παχύσαρκων παιδιών αυξάνεται όταν κάποιος στην οικογένεια είναι παχύσαρκος (p= 0,016). Η περίμετρος μέσης αυξάνεται στα αγόρια που κοιμούνται αργά (p= 0,04). Συγκρίνοντας τα παιδιά με φυσιολογικό βάρος και περίμετρο μέσης, με αυτά που ήταν viii παχύσαρκα ή είχαν περίμετρο μέσης >90% βρέθηκε ότι τα παχύσαρκα παιδιά δεν τρώνε πρωινό (p=0,024), καταναλώνουν περισσότερο ελαιόλαδο και ελιές εβδομαδιαίως (p=0,04), αθλούνται λιγότερο (p=0,03), έχουν αυξημένα επίπεδα συστολικής και διαστολικής αρτηριακής πίεσης, αυξημένα τριγλυκερίδια (p=0,01), αυξημένο CAD (p=0,004) και CRP (p=0,011). Επίσης παρουσίασαν υψηλότερα ηπατικά ένζυμα ALT/SGP και LDH (p=0,03). Συμπεράσματα: Οι επιπλοκές της κεντρικού τύπου παχυσαρκίας εμφανίζονται ήδη από μικρή ηλικία και προδιαθέτουν σε καρδιαγγειακά νοσήματα, σακχαρώδη διαβήτη τύπου ΙΙ και ηπατική δυσλειτουργία πιθανόν λόγω της πρώιμης εναπόθεσης του λίπους. Είναι ζωτικής σημασίας η ευαισθητοποίηση των γονέων και των εκπαιδευτικών προς την κατεύθυνση υιοθέτησης προτύπων υγείας και η χάραξη πολιτικών υγείας σε τοπικό και εθνικό επίπεδο για την αντιμετώπιση του σοβαρού αυτού προβλήματος. Η πρόληψη πρέπει να είναι ο κύριος στόχος μας σε σχέση με την παχυσαρκία, κάνοντας βασικές αλλαγές στη συμπεριφορά μας, τόσο στις διατροφικές επιλογές, όσο και στην καθημερινή φυσική άσκηση, εστιάζοντας ιδιαίτερα στις ομάδες υψηλού κινδύνου.