Έλληνες λογοτέχνες που «παρεφρόνησαν» την περίοδο 1850-1950

Abstract

Η παρούσα εργασία αποπειράται να μελετήσει τη ζωή και το έργο Ελλήνων λογοτεχνών την εκατονταετία 1850-1950, οι οποίοι οδηγήθηκαν στην τρέλα και νοσηλεύτηκαν στο Δρομοκαΐτειο ή σε άλλα ιδρύματα. Συγκεκριμένα μελετώνται οι: Γεώργιος Βιζυηνός (1849-1896), Μιχαήλ Μητσάκης (1868-1916), Γεράσιμος Βώκος (1868-1927), Ρώμος Φιλύρας (1888-1942) και Γιώργης Ζάρκος (1902-1967). Προηγείται μια σύντομη ιστορία της τρέλας και της επιστημονικής αντίληψης που διεθνώς επικρατούσε για τις ψυχικές ασθένειες στο τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, η οποία, σε συνδυασμό με την απουσία φαρμακευτικής αγωγής, είχε ως αποτέλεσμα να θεωρούνται συλλήβδην όλοι οι ψυχικά πάσχοντες τρελοί και να εγκλείονται σε ιδρύματα, ως μόνο μέσο θεραπείας. Στη συνέχεια περιγράφονται οι αντιλήψεις που κυριαρχούσαν στην ελληνική κοινωνία για τον τρελό, κατά την ίδια περίοδο, οι συνθήκες περίθαλψης των ψυχικά ασθενών («τρελών») στο Δρομοκαΐτειο και σε άλλα ψυχικά ιδρύματα στον ελληνικό χώρο καθώς και πώς αντιμετωπίστηκε η τρέλα και ο τρελός από τη νεοελληνική λογοτεχνία. Αναφορά γίνεται στη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην τρέλα (φρενοπάθεια) και την τέχνη και αναζητούνται τα αίτια, οργανικά, ψυχολογικά, κοινωνικά (βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο), που οδηγούν τον καλλιτέχνη (εδώ λογοτέχνη) στην απομάκρυνση από την άδικη και εχθρική πραγματικότητα δια της τρέλας. Με βάση όλα τα παραπάνω επιχειρείται να ερμηνευθεί η πορεία των συγκεκριμένων λογοτεχνών και όσον αφορά τις διακυμάνσεις της ζωής τους αλλά και το έργο τους, πριν και μετά την τρέλα. Αναζητώνται ενδείξεις και σημάδια των ψυχικών διαταραχών στο προ εγκλεισμού έργο τους αλλά και η παραγωγή κειμένων κατά τη διάρκεια του εγκλεισμού τους, με κείμενα πολλές φορές εξαιρετικής διαύγειας και οξύνοιας. Παρουσιάζονται διεξοδικά οι Γεώργιος Βιζυηνός (σύφιλη, αίσθηση ματαιωμένης ζωής, οικονομική δυσπραγία, ανεκπλήρωτος έρωτας για τη μικρή Μπετίνα, Στίχοι φρενοκομείου) και Ρώμος Φιλύρας (σύφιλη, εκκεντρική ζωή, παραληρηματικές ιδέες μεγαλείου, πεζά και ποιήματα υπερρεαλιστικού ύφους). Συνοπτικά γίνεται αναφορά στους Μιχαήλ Μητσάκη (αίσθηση ματαιωμένης ζωής, εκφυλιστική φρενοπάθεια, ποιήματα μόνο στα γαλλικά μετά από τον εγκλεισμό), Γεράσιμος Βώκος (λογοτέχνης και ζωγράφος, με χρόνιο εκφυλογενές παραλήρημα) και Γιώργης Ζάρκος (ακούσιος, τιμωρητικός εγκλεισμός για την αντισυμβατική του συμπεριφορά και τις πολιτικές του θέσεις, καταγγελτικά κείμενα για το ψυχιατρικό σύστημα με φωνητική γραφή και ωμό ρεαλισμό).