Ο ρόλος του Ελαχίστου Εγγυημένου Εισοδήματος στην καταπολέμηση της φτώχειας

Abstract

Το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα αποτελεί ένα σημαντικό μέσο για τη στήριξη των φτωχότερων ανθρώπων που δε διαθέτουν τους απαραίτητους μηχανισμούς για έξοδο από τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Ο ρόλος του στην ανακούφιση της φτώχειας δεν έγκειται μόνο στο να εξασφαλίσει μια ελάχιστη οικονομική στήριξη, αλλά και μια προληπτική υποστήριξη των δικαιούχων κοινωνικής βοήθειας, προκειμένου να διασφαλιστεί η μετάβασή τους από την κοινωνική πρόνοια στην απασχόληση. Για τον λόγο αυτό εκλαμβάνεται όλο και περισσότερο ως ένα εργαλείο κινήτρων για την ενθάρρυνση της εργασίας μεταξύ ενεργοποιήσιμων αποδεκτών. Ωστόσο, σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες, τα προγράμματα ΕΕΕ αποδεικνύονται ανεπαρκή ως προς την εξάλειψη της φτώχειας και η αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους αποτελεί πρόκληση. Στα πλαίσια αυτά, αντικείμενο της παρούσας εργασίας αποτελεί η εξέταση της αποτελεσματικότητας του προγράμματος ΕΕΕ στην καταπολέμηση της φτώχειας, και δη της ακραίας (φτώχειας) στην Ελλάδα. Διερευνούμε κατά πόσον το πρόγραμμα πετυχαίνει το στόχο του ως προς την εξασφάλιση της αξιοπρεπούς ελάχιστης διαβίωσης και κατά πόσον είναι αποτελεσματικό και επαρκές ως προς το στόχο του να μειώσει τη φτώχεια. Υποθέτουμε ότι εάν αυξηθεί η επάρκεια του προγράμματος, τότε τα ποσοστά φτώχειας μεταξύ των ατόμων των νοικοκυριών που λαμβάνουν αυτό το κοινωνικό επίδομα θα καταγράψουν μια ορισμένη μείωση. Για το λόγο αυτό, κατασκευάζουμε ένα σύνολο υποθετικών μεταρρυθμιστικών σεναρίων με τη χρήση του μοντέλου μικροπροσομοίωσης EUROMOD, με σκοπό τη διερεύνηση της επίδρασης συγκεκριμένων χαρακτηριστικών της πολιτικής του ελαχίστου εγγυημένου εισοδήματος στα πολιτικά αποτελέσματα των μεταρρυθμίσεων. Τα τρία σενάρια προσομοίωσης αυξάνουν την επάρκεια του ΕΕΕ κατά 8%, 25% και 50% αναδεικνύοντας προσομοιωμένα ποσοστά φτώχειας στις παραλλαγές του απαισιόδοξου, του βέλτιστου και του αισιόδοξου σεναρίου. Οι διαφορές στα ποσοστά και τα χάσματα της φτώχειας αντιπροσωπεύουν τον αντίκτυπο στη μείωση της φτώχειας που θα μπορούσε να έχει η εισαγωγή αυτών των αλλαγών στο πρόγραμμα ΕΕΕ και καταδεικνύουν αντίστοιχα πόσο θα συμβάλει καθεμία από τις τρεις αυτές υποθετικές μεταρρυθμίσεις στη μείωση της φτώχειας. Καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι η συμβολή του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος στη μείωση της φτώχειας είναι αρκετά χαμηλή. Ακόμα όμως και αυτή η μειωμένη επίπτωση στη φτώχεια, δεν αναιρεί την έστω και οριακή συμβολή του στην καταπολέμησή της. Μάλιστα ο αντίκτυπος είναι πιο ορατός μεταξύ των πιο ευάλωτων, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ζουν κάτω από το όριο της φτώχειας (υπολογιζόμενο στο 40% του μέσου εισοδήματος), ή μεταξύ των οικογενειών με εξαρτώμενα παιδιά που αντιμετωπίζουν περισσότερο τον κίνδυνο φτώχειας.