Δημοσιονομική πειθαρχία και οικονομική κρίση: φτώχεια, κοινωνικός αποκλεισμός και ο ψυχολογικός τους αντίκτυπος

Abstract

Σκοπός της συγκεκριμένης διδακτορικής διατριβής είναι η λεπτομερής μελέτη των επιπέδων και η διαχρονική αποτύπωση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα, του τρόπου με τον οποίο βιώνουν το φαινόμενο αυτό οι διάφορες πληθυσμιακές ομάδες. Η ανάλυση μας θα καλύψει τη χρονική περίοδο 2008/9 μέχρι και το 2017. Από τα στοιχεία αυτά αναμένεται να εκτιμηθεί και η σχετική θέση της Ελλάδας με τις υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης για το αντίστοιχο διάστημα. Μέσα από την βιβλιογραφική ανασκόπηση θα γίνει προσπάθεια καταγραφής του ψυχολογικού αντίκτυπου της κρίσης, αλλά και το πού εναποθέτει ο κόσμος τις ελπίδες του για το ξεπέρασμα της κρίσης, καθώς και ανεύρεσης λύσεων και πολιτικών αντιμετώπισης για τα διάφορα κοινωνικό-οικονομικά συστήματα, λαμβάνοντας υπόψη τις πρόσφατες δυσκολίες και τα αποτελέσματα της εφαρμογής των ευρωπαϊκών πολιτικών για την αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού στην Ελλάδα. Επιπλέον, θα επιχειρηθεί η ανάδειξη του γεγονότος ότι η κρίση που πλήττει τη χώρα μας δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά βαθύτερα κοινωνική, αφού είναι αποτέλεσμα απαξίωσης και αποδυνάμωσης βασικών αξιών της ελληνικής κοινωνίας. Είναι αποτέλεσμα πολιτικών πράξεων και επιλογών που δεν αποσκοπούν στο συμφέρον των πολιτών, αλλά στη δημιουργία κρατικών μηχανισμών που στηρίζουν την εξουσία. Θα εξεταστεί ακόμη αν η διαφθορά ήταν ένας παράγοντας που συνετέλεσε στην εξάπλωση της μετά την κρίση φτώχειας και αν οι περιορισμοί που αυτή δημιουργεί στην διάρθρωση των αγορών εμποδίζουν την μεταβολή της κατάστασης σε ελεύθερες αγορές με μειωμένες τιμές για τον καταναλωτή. Τέλος, θα γίνει προσπάθεια προσδιορισμού του κύριου υπεύθυνου γι’ αυτά τα φαινόμενα, αν δηλαδή αυτός είναι η ανεργία ή η έλλειψη ρευστότητας. Με την βοήθεια μιας έρευνας πεδίου, μέσω ενός διαδικτυακού ερωτηματολογίου, θα αξιολογηθεί ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες στην Ελλάδα αντιλαμβάνονται την σχέση κρίσης και υγείας στο πλαίσιο της αγοράς, του κοινωνικού κράτους, της φορολογίας, θα τεθούν ερωτήματα σχετικά με το ποια ήταν η κατάσταση που επικρατούσε πριν από την οικονομική κρίση καθώς και το ποιες υπήρξαν οι οικονομικές δυσκολίες της κρίσης που οδήγησαν στη διεύρυνση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Σκοπός είναι η εξέταση των ποσοτικών διαστάσεων, της δομής και της μεταβολής της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού, της κοινωνικής ενσωμάτωσης, της σχέσης ανισότητας και φόρων (αλλά και δημοσίων δαπανών), των ανισοτήτων στις συνθήκες διαβίωσης και της αποστέρησης στην Ελλάδα πριν και μετά την οικονομική κρίση. Μια απλή κοινωνιολογική προσέγγιση του προβλήματος θα ήταν όχι μόνο ελλιπής αλλά και επικίνδυνη για την άσκηση πολιτικής. Θέματα φτώχειας αλλά κυρίως αυτά της ανισότητας αναλύονται σε κοινωνιολογικές προσεγγίσεις υπό τη συνθήκη ότι τα στοιχεία που συλλέγονται είναι αληθή, αν και η περίπτωση της Ελλάδος με την εκτεταμένη φοροδιαφυγή μας υποδεικνύει το αντίθετο και επομένως θα πρέπει να εξεταστούν προσεκτικά. Χρειάζεται να γίνει κατανοητό ότι οι αντιλήψεις του κόσμου μπορεί να διαφέρουν από την επικρατούσα πεποίθηση που μας παρουσιάζουν σχετικά με τις πολιτικές που θα έπρεπε να εφαρμόζονται από το λεγόμενο κοινωνικό κράτος, οι οποίες μπορεί είτε να μην είναι οι επιθυμητές είτε να χρειάζονται κάποιου άλλου είδους δημοσιονομική πολιτική για να είναι εφαρμόσιμες. Είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν τα δεδομένα στηρίζουν τις κραυγές για περισσότερο κράτος και λιγότερες αγορές και για περισσότερους και μεγαλύτερους φόρους αντί για λιγότερους. Οι επιπτώσεις στην άσκηση πολιτικής είναι προφανείς. Η κρίση θα συνεχιστεί όσο δεν λαμβάνονται αποτελεσματικά μέτρα ανανέωσης των παλαιών και δημιουργίας νέων θεσμών που θα αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών και θα επαναφέρουν κίνητρα παραγωγικής μεταξύ τους συνεργασίας.