Αυτοαξιολόγηση σχολικής μονάδας: αναγκαιότητα και προοπτικές, με βάση τις απόψεις των εκπαιδευτικών του Πειραματικού Γενικού Λυκείου Αγίων Αναργύρων

Abstract

Η παρούσα έρευνα φιλοδοξεί να συμβάλει στον διάλογο, που παραμένει ανοιχτός και ιδιαίτερα επίκαιρος, για την καθιέρωση ενός συστήματος ΑΣΜ (Αυτοαξιολόγηση σχολικής μονάδας) στο σημερινό ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Κατά την θεωρητική της πλαισίωση, κρίθηκε απαραίτητη η εννοιολογική αποσαφήνιση της «εκπαιδευτικής αξιολόγησης», αλλά και ο συσχετισμός της με διαστάσεις, οι οποίες συνδέονται με τις προοπτικές καθιέρωσής της ΑΣΜ, όπως η λογοδοσία, η σχολική βελτίωση, η διαχείριση της αλλαγής, η επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, η σχολική κουλτούρα και η ηγεσία. Καθώς επανέρχονται, λοιπόν, τα σενάρια για την καθιέρωση ενός συστήματος ΑΣΜ, χωρίς ωστόσο να διαφαίνεται η προοπτική για την αναγωγή των διαδικασιών της στις πραγματικές τους διαστάσεις, θεωρήσαμε σκόπιμο στην παρούσα μελέτη να διερευνήσουμε τις απόψεις των εκπαιδευτικών ενός Πειραματικού σχολείου για την αναγκαιότητα και τις προοπτικές ενός συστήματος ΑΣΜ. Το συγκεκριμένο δείγμα περιλαμβάνει εκπαιδευτικούς, οι οποίοι στο σύνολό τους ενεπλάκησαν σε όλες τις διαδικασίες ΑΣΜ, που πραγματοποιήθηκαν από το 2010 έως το 2014. Ως εργαλείο συλλογής δεδομένων, στο πλαίσιο της διεξαγωγής ποιοτικής έρευνας, επιλέχθηκε η ημιδομημένη συνέντευξη. Τα κύρια θεματικά πεδία που αφορά η ανάλυση των συνεντεύξεων, μετά τη διαδικασία της κωδικοποίησης και κατηγοριοποίησης τους, βάσει των επιμέρους ερευνητικών στόχων που είχαμε θέσει είναι: 1. Η συμμετοχή των εκπαιδευτικών σε διαδικασίες ΑΣΜ. 2. Τι αποκόμισαν από τη συμμετοχή τους ως προς την ανάπτυξη κουλτούρας αξιολόγησης. 3. Η αναγκαιότητα ενός συστήματος ΑΣΜ. 4. Οι βασικές παράμετροι που πρέπει να ληφθούν υπόψη για την καθιέρωση ενός συστήματος ΑΣΜ. Ως προς το πρώτο θεματικό πεδίο, η συμμετοχή των εκπαιδευτικών του δείγματος στις διαδικασίες ΑΣΜ κρίνεται διεκπεραιωτική, χωρίς να αναδεικνύει τη σημασία της ΑΣΜ. Σε αυτό το πλαίσιο, δικαιολογημένα οι δυνατότητες που αποκόμισαν από την εμπλοκή τους στις διαδικασίες αυτές είναι ιδιαίτερα περιορισμένες, καθώς φαίνεται ότι εκτέλεσαν απλά τις οδηγίες που εστάλησαν, χρησιμοποιώντας ή τροποποιώντας κατ’ ελάχιστον τα προτεινόμενα εργαλεία, αφού δεν διέθεταν ιδιαίτερες γνώσεις, εξαιτίας της έλλειψης ουσιαστικής επιμόρφωσης, για να κατασκευάσουν δικά τους εργαλεία, που να ανταποκρίνονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της σχολικής τους μονάδας. Στο πλαίσιο, του δεύτερου θεματικού πεδίου για την ανάπτυξη κουλτούρας αξιολόγησης, διαπιστώσαμε ότι οι εμπειρίες που αποκόμισαν οι εκπαιδευτικοί από τις διαδικασίες ΑΣΜ του παρελθόντος δεν ήταν ως προς τα χαρακτηριστικά τους ικανές να διαμορφώσουν μια ισχυρή κουλτούρα αξιολόγησης, καθώς το Πειραματικό σχολείο δεν μπορεί να διαχωριστεί πλήρως από τη γενικότερη παθογένεια του εκπαιδευτικού συστήματος. Ως προς το τρίτο θεματικό πεδίο, παρατηρήθηκε ότι οι εκπαιδευτικοί συνειδητοποιούν την αναγκαιότητα ενός συστήματος ΑΣΜ και όποτε τούς δοθεί ευκαιρία, αισθάνονται την ανάγκη να θέτουν, προϋποθέσεις για τη μετατροπή της ΑΣΜ σε διαδικασία αλλαγής των εκπαιδευτικών πρακτικών και ανάπτυξης της σχολικής μονάδας, απόλυτα συνδεδεμένης με τον πρωταρχικό της στόχο, τη σχολική βελτίωση. Στο πλαίσιο του τέταρτου θεματικού πεδίου, οι εκπαιδευτικοί του δείγματος διατύπωσαν τις απόψεις τους για τις προοπτικές ενός συστήματος ΑΣΜ, όπως αυτές μπορούν να προκύψουν από την απαιτούμενη υποστήριξη και επιμόρφωση τους, τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου των υπολοίπων συντελεστών της ΑΣΜ (διευθυντής, σχολικός σύμβουλος, μαθητές, γονείς) και του ρόλου των πειραματικών σχολείων, πτυχές από τις οποίες απορρέουν οι βασικές προϋποθέσεις για την επιτυχία ενός συστήματος ΑΣΜ.