Η επίδραση της δραματικής τέχνης στην ενσυναίσθηση παιδιών προσχολικής ηλικίας

Abstract

Η δραματική τέχνη αποτελεί ένα εξαιρετικά πολύτιμο εργαλείο στην εκπαιδευτική διαδικασία. Είναι αποδεδειγμένη η σπουδαιότητα του εκπαιδευτικού δράματος ως προς την ανάπτυξη κοινωνικών, εκφραστικών, διανοητικών και συναισθηματικών ικανοτήτων (Τσιάρας, 2007: 11-12). Παρόλο που διάφορες έρευνες πάνω στη δραματική τέχνη και τα οφέλη της έχουν πραγματοποιηθεί, μελετώντας την συναφή βιβλιογραφία, παρατηρήθηκε έλλειψη ερευνών στο πεδίο της ενσυναίσθησης. Έτσι, η παρούσα έρευνα εξετάζει την επίδραση της δραματικής τέχνης στην ενσυναίσθηση παιδιών προσχολικής ηλικίας, 4-5 ετών. Η έρευνα δράσης έλαβε χώρα στο Πρότυπο Εθνικό Νηπιοτροφείο Καλλιθέας. Το νηπιοτροφείο λειτουργεί ως μονάδα φροντίδας παιδιών που χρήζουν προστασίας. Παράλληλα, ο χώρος του ιδρύματος διαθέτει παιδικό σταθμό, διαθέσιμο για τα προστατευόμενα παιδιά αλλά και τα παιδιά των γειτονικών δήμων που επιθυμούν να φοιτήσουν στο σχολείο. Η ηλικιακή ομάδα που επιλέχθηκε για την έρευνα ήταν παιδιά 4-5 ετών, μαθητές των προνηπιακών τμημάτων. Από τα τέσσερα τμήματα προνηπίων που διαθέτει ο παιδικός σταθμός, δύο μόνο τμήματα συμμετείχαν στην έρευνα. Το ένα τμήμα αποτέλεσε την πειραματική ομάδα και το δεύτερο τμήμα, την ομάδα ελέγχου. Το δείγμα της έρευνας διαμορφώθηκε από 39 παιδιά. Η πειραματική ομάδα απαρτιζόταν από 19 παιδιά, ενώ η ομάδα ελέγχου από 20. Η ερευνήτρια-εμψυχώτρια πραγματοποίησε 11 παρεμβάσεις δραματικής τέχνης που στόχευαν στην βελτίωση της ενσυναίσθησης των παιδιών. Για τη συλλογή των δεδομένων της έρευνα, που θα μας επιτρέπουν να εξάγουμε έγκυρα συμπεράσματα σχετικά με την ανάπτυξη της ενσυναίσθησης, χρησιμοποιήθηκαν ποσοτικά και ποιοτικά εργαλεία, με την μέθοδο της τριγωνοποίησης. Τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν ήταν: το Ερωτηματολόγιο EmQue (Empathy Questionnaire), συνεντεύξεις από τις νηπιαγωγούς των δυο τμημάτων που συμμετείχαν στην έρευνα και παρατηρήσεις στο προσωπικό ημερολόγιο της ερευνήτριας. Το ερωτηματολόγιο εξέτασε την συναισθηματική ταύτιση, την προσοχή στα συναισθήματα των άλλων και την προκοινωνική συμπεριφορά. Στις δυο ομάδες δόθηκε ένα προ-τεστ και μετα-τεστ, πριν και μετά τις παρεμβάσεις αντίστοιχα, ώστε να αποκλειστούν εξωτερικές μεταβλητές από την διαδικασία και να εκμηδενιστούν διαφορές που προέρχονται από την διαφορετική σύνθεση του δείγματος των δύο τμημάτων. Τα ποσοτικά δεδομένα αναλύθηκαν με το πρόγραμμα στατικής ανάλυσης SPSS και τα κριτήρια t-student

και wilcoxon. Επίσης, με τον δείκτη cronbach alpha, ελέγθηκε η αξιοπιστία του ερωτηματολογίου. Από την ανάλυση των ποσοτικών δεδομένων, δεν βρέθηκε στατιστικά σημαντική βελτίωση της ενσυναίσθησης, στην πειραματική ομάδα. Παρόλα αυτά, τα ποιοτικά δεδομένα της ερευνήτριας (οι συνεντεύξεις με τις νηπιαγωγούς των τάξεων και οι προσωπικές παρατηρήσεις της ερευνήτριας και της νηπιαγωγού), υποστηρίζουν πως υπήρξε βελτίωση στην ενσυναίσθηση των παιδιών και γενικότερα στις κοινωνικο-συναισθηματικές τους ικανότητες. Θεωρούμε πως τα παιδιά αυτής της ηλικίας βρίσκονται ακόμα σε οριακό στάδιο ανάπτυξης ενσυναίσθησης και η εκδήλωση πράξεων ενσυναίσθησης δεν είναι τόσο εμφανής όσο σε μεταγενέστερη ηλικία. Επιπλέον, θεωρούμε πως η πειραματική ομάδα χρειαζόταν περισσότερες παρεμβάσεις, προκειμένου η διαφορά στην ενσυναίσθηση να γίνει πιο αισθητή καθώς και να διατηρηθούν τα θετικά οφέλη του προγράμματος. Για αυτούς τους λόγους ερμηνεύεται η μικρή διαφορά των pre και post test της πειραματικής ομάδας. Η συνεισφορά της Δραματικής τέχνης μπορεί να αποδειχθεί εξαιρετικά σημαντική για την βελτίωση της εκπαίδευσης που παρέχεται σήμερα. Θα παροτρύναμε συναδέλφους και ερευνητές να προχωρήσουν μελλοντικά σε περαιτέρω έρευνες πάνω στην Δραματική τέχνη και την ενσυναίσθηση.

Λέξεις κλειδιά: ενσυναίσθηση, προσχολική ηλικία, προνήπια, δραματική τέχνη, εκπαίδευση, έρευνα.