Δημοκρατία και κράτος δικαίου στα Δυτικά Βαλκάνια. Η περίπτωση της Αλβανίας και της Βόρειας Μακεδονίας.

Abstract

Το 2003 η Ευρωπαϊκή Ένωση έκανε σαφές, με δηλώσεις της, ότι το μέλλον των Δυτικών Βαλκανίων είναι στη Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διαδικασία της ένταξης αποδείχθηκε μακροχρόνια και επίπονη για τα κράτη αυτά, καθώς έπρεπε να πληρούν τις προϋποθέσεις και τα κριτήρια ένταξης, που ορίζει το κοινοτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο, ειδικότερα όσον αφορά το κράτος δικαίου και τη θέσπιση σταθερών θεσμών, από τις χώρες αυτές, που να εγγυώνται την ορθή λειτουργία του. Στην περίπτωση της Αλβανίας, η ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί πρωταρχικό της στόχο. Στη διαδικασία όμως αυτή, η Αλβανία έπρεπε να αντιμετωπίσει πληθώρα προβλημάτων και παθογενειών, απομεινάρια του κομμουνιστικού της παρελθόντος. Έπρεπε να αντιμετωπίσει με αποφασιστικότητα προβλήματα που σχετίζονταν με κρατική διαφθορά, την έλλειψη δικαστικής ανεξαρτησίας και πολιτικού διαλόγου. Η χώρα κατάφερε να κάνει σημαντικά βήματα προόδου κατά την τελευταία δεκαετία, ωστόσο εκκρεμούν ζητήματα που αφορούν στην πλήρη εκλογική μεταρρύθμιση, σύμφωνα με τις συστάσεις που έχουν δοθεί από τον «Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη» (ΟΑΣΕ) και συγκεκριμένα από το «Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων», και να εξασφαλιστεί ότι η Αλβανία θα συνεχίσει την εφαρμογή της δικαστικής μεταρρύθμισης. Επίσης, η χώρα θα πρέπει να συνεχίσει τον αγώνα που έχει ξεκινήσει για την καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, 2021). Στην περίπτωση της Βόρειας Μακεδονίας, η χώρα - φτάνοντας στα όρια του εμφυλίου το 2001 και μετά τη θέσπιση της Συμφωνίας της Οχρίδας (2001) - έχει κάνει σταθερά και αποφασιστικά βήματα για την αντιμετώπιση της διαφθοράς, τη μείωση της εθνικιστικής ρητορικής και την προώθηση των δικαιωμάτων της αλβανικής κοινότητας. Ιδιαίτερα την τελευταία δεκαετία, η Βόρεια Μακεδονία, παρά τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση που σημειώθηκε επί κυβέρνησης Γκρούεφσκι, προσπάθησε να κάνει το κράτος δικαίου πράξη, ιδίως μετά την υπογραφή της Συμφωνίας του Przino (Ιούνιος/Ιούλιος 2015) και την εκλογή το 2016 του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης Ζόραν Ζάεφ στην πρωθυπουργία. Επι πρωθυπουργίας του Ζόραν Ζάεφ, λοιπόν, έγινε πρακτική εφαρμογή της συμφωνίας της Οχρίδας, και μέσω της Συμφωνίας του Przino, η χώρα προχώρησε στην πρακτική εφαρμογή των κανόνων του κράτους δικαίου. Αποκορύφωμα της κυβέρνησης Ζόραν Ζάεφ αποτέλεσε η υπογραφή της Συμφωνίας των Πρεσπών (Ιούλιος 2018), η οποία οδήγησε στην περαιτέρω αναγνώριση και εδραίωση της χώρας, ανοίγοντας το δρόμο της ένταξής της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.