Το πρόγραμμα ρητορικής και πολιτικής παιδείας του Ισοκράτη

Abstract

Η εκπόνηση της παρούσας εργασία επικεντρώνεται στο περιεχόμενο του εκπαιδευτικού προγράμματος του Ισοκράτη που έχει ως βάση τη φιλοσοφία της πολιτικής, της ηθικής και της ρητορικής. Αναλυτικά θα μελετήσουμε το πρόγραμμα ρητορικής και πολιτικής παιδείας που εκείνος ακολούθησε. Κεντρική ιδέα στο πρόγραμμα του αποτελεί η γνώση, η οποία καλείται να θωρακίσει ηθικά το χαρακτήρα και το πνεύμα των νέων ώστε να ενεργήσουν σε ατομικό και κοινωνικό επίπεδο με αποτελεσματικότητα και πρόοδο. Ο Ισοκράτης διαφοροποιείται σε αρκετά σημεία από τους Σοφιστές και τους Σωκρατικούς καθώς και από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, κάτι το οποίο θα δούμε αναλυτικά στην συγκεκριμένη εργασία μέσω της συγκριτικής μελέτης των βασικών εκπαιδευτικών ιδεών του καθενός από τους παραπάνω. H ηθική ρητορική του Ισοκράτη απαγκιστρώθηκε από τη φορμαλιστική τεχνική των σοφιστών, αλλά δεν είναι μια φιλοσοφία πλατωνικού τύπου, μια μεταφυσική επιστήμη. Δεν ενδιαφέρεται για τη μετάδοση της απόλυτης γνώσης των όντων, δεν θεωρούσε καν ότι αυτή είναι εφικτή• η ρητορική του εδράζεται πάντοτε στην ορθή γνώμη και στις κοινωνικές νόρμες. Η προβολή της ατομικής προσωπικότητας και ο ρόλος της, μέσα και έξω από τις πολιτικές δομές της πόλεως-κράτους, σηματοδοτούν καίριες αναζητήσεις του ρητορικού και παιδευτικού του έργου. Ο Ισοκράτης δεν επιδιώκει τη ρήξη τους ενός με τους πολλούς αλλά τον εναρμονισμό των ανταγωνιστικών με τις συνεργατικές αξίες, ενώ αναδεικνύει την ατομική ευθύνη του ρήτορα στην ορθή χρήση της ρητορικής τέχνης. Τέλος, η Ισοκρατική ρητορική, ως πολιτισμική δύναμη, περιλαμβάνει το εὖ λέγειν και το εὖ φρονεῖν και εκπροσωπεί το κλασικό ανθρωπιστικό ιδανικό της αρμονικής εξέλιξης της προσωπικότητας.