Εγχειρίδια Φυσικών Επιστημών Δημοτικού Σχολείου: Αναγνώσεις μαθητών και δασκάλων

Abstract

Στόχος της έρευνας είναι να αναλυθεί ο τρόπος με τον οποίο αποκωδικοποιούν οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης τα παιδαγωγικά μηνύματα των σχολικών βιβλίων των Φυσικών Επιστημών του Δημοτικού. Τα παιδαγωγικά μηνύματα του σχολικού βιβλίου ειδικότερα, αναλύονται με βάση τις διαστάσεις της ταξινόμησης, της περιχάραξης και της τυπικότητας όπως αυτές διαμορφώνονται από το γλωσσικό και το απεικονιστικό μέρος των βιβλίων αλλά και από τη σύνθεση των σελίδων του. Για την διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές αποκωδικοποιούν τα παιδαγωγικά μηνύματα των σχολικών βιβλίων και άρα τα αναγνωρίζουν υλοποιήθηκαν δομημένες συνεντεύξεις, με δείγμα τριάντα (30) ατόμων αντίστοιχα από την κάθε ομάδα. Στόχος των συνεντεύξεων ήταν όχι μόνο η διερεύνηση του εάν οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές είναι σε θέση να αναγνωρίζουν σωστά τα επίπεδα της ταξινόμησης, της περιχάραξης και της τυπικότητας, αλλά επιπλέον η αποτύπωση των κριτηρίων που χρησιμοποιούν κατά τη σχετική διαδικασία. Με βάση την έρευνα προκύπτει ότι οι εκπαιδευτικοί και οι μαθητές σε μεγάλο βαθμό είναι σε θέση να διακρίνουν - και μάλιστα εξίσου - τα βασικά παιδαγωγικά χαρακτηριστικά των κειμένων του σχολικού βιβλίου με όρους ταξινόμησης, τυπικότητας και περιχάραξης. Μόνες εξαιρέσεις αποτελούν η αναγνώριση της περιχάραξης τόσο του γραπτού όσο και του απεικονιστικού μέρους του κειμένου, όπου φαίνεται να αναγνωρίζεται περισσότερο από τους εκπαιδευτικούς παρά από τους μαθητές. Παρά ωστόσο το γενικά υψηλό βαθμό αναγνώρισης των χαρακτηριστικών της ταξινόμησης, της τυπικότητας και της περιχάραξης, τα αντίστοιχα κριτήρια που χρησιμοποιούνται για αυτή την αναγνώριση δεν είναι ιδιαίτερα επεξεργασμένα. Οι εκπαιδευτικοί φαίνεται να υπερτερούν ως προς το εύρος των κριτηρίων που επικαλούνται για την αναγνώριση της ταξινόμησης, της τυπικότητας, και της περιχάραξης του γραπτού μέρους του κειμένου. Αντίθετα οι μαθητές υπερτερούν ως προς την επεξεργασία των κριτηρίων που χρησιμοποιούν για την αναγνώριση της ταξινόμησης και της τυπικότητας του απεικονιστικού μέρους. Ως προς τους παράγοντες που επηρεάζουν την αναγνώριση των παιδαγωγικών μηνυμάτων των σχολικών βιβλίων το συμπέρασμα το οποίο προκύπτει από τα επιμέρους ευρήματα είναι ότι η έκθεση των εκπαιδευτικών σε «κείμενα» (τόσο σχολικά όσο και εξωσχολικά) των Φυσικών Επιστημών φαίνεται να οξύνει τους κανόνες αναγνώρισης ως προς τα διάφορα χαρακτηριστικά και το ρόλο τους, γεγονός που δεν φαίνεται να συμβαίνει ιδιαίτερα με τους μαθητές.