Κανονιστική ευταξία και αξιολογική σχέση εκπαιδευτικού-μαθητή: μελέτη των εσωτερικών κανονισμών λειτουργίας σχολικών μονάδων

Abstract

Η παρούσα εργασία διερευνά τον τρόπο με τον οποίο νοηματοδοτείται μέσω των εσωτερικών κανονισμών (στο εξής Ε.Κ.) η κανονιστική ευταξία της σχολικής μονάδας υπό τo πρίσμα των διακριτών ρόλων και της αμοιβαιότητας των δικαιωμάτων των συντελεστών της εκπαίδευσης. Στόχος της εργασίας δηλαδή είναι η ανάδειξη των προτύπων κανονιστικής ευταξίας στο σύγχρονο ελληνικό σχολείο και η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα πρότυπα αυτά σημασιοδοτούν την κοινωνική αλληλεπίδραση εκπαιδευτή και εκπαιδευομένου μέσα στο σχολείο. Η εν λόγω εργασία επιχειρεί να προσεγγίσει το ζήτημα της κανονιστικής ευταξίας υπό το πρίσμα της δεδομένης αξιολογικής σχέσης που χαρακτηρίζει τη διεπαφή εκπαιδευτικού και μαθητή. Εγείρεται έτσι το ζήτημα του τρόπου με τον οποίο οι Ε.Κ. πραγματεύονται την αμοιβαιότητα των δικαιωμάτων των δρώντων υποκειμένων του σχολείου μέσα και από μια θεσμική σχέση, όπου η άσκηση της κριτικής λειτουργίας και εξουσίας μέσω της αξιολόγησης είναι μονομερής. Στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας διεξήχθη εμπειρική έρευνα με στόχο τη συλλογή περίπου εκατό (100) Ε.Κ. σχολικών μονάδων της επικράτειας, εκ των οποίων οι περισσότεροι προέρχονταν από τους νομούς Αργολίδας και Κορινθίας. Η υιοθετηθείσα μέθοδος είναι κατά βάση ποιοτική χρησιμοποιώντας ως μεθοδολογικό εργαλείο την ανάλυση περιεχομένου. Το ενδιαφέρον όμως στράφηκε στην εξαγωγή ποσοτικών ευρημάτων τα οποία συμπλήρωναν και εμπλούτιζαν τον αρχικό ερευνητικό στόχο. Η επεξεργασία των δεδομένων βασίστηκε σε αυτοσχέδιες εσχάρες θεματικής και ερμηνευτικής ανάλυσης, οι οποίες κατασκευάστηκαν με βάση τα ερευνητικά ερωτήματα. Από τα ευρήματα της έρευνας φαίνεται ότι ανάλογα με τη μορφή που λαμβάνει ο Ε.Κ. κάθε σχολείου, αναδεικνύεται ο τρόπος με τον οποίο σημασιοδοτείται η εικόνα του μαθητή και του εκπαιδευτικού, το είδος του σχολείου αλλά και το είδος της σχέσης που αναπτύσσεται ανάμεσα στα άτομα και στο νόμο. Καταδεικνύεται επίσης ότι η έννοια της πολιτειότητας (citizenship), ενώ παραμένει κεντρικός στόχος της ελληνικής εκπαιδευτικής πολιτικής, τείνει να αντιμετωπίζεται ως μια δεξιότητα την οποία ο μαθητής υποχρεούται να κατακτήσει χωρίς άμεση βιωματική σχέση με τις δημοκρατικές πρακτικές, γεγονός που επιφέρει άμεσο αντίκτυπο στο ζήτημα της αυτοσυνειδησίας του. Καθοριστικότερος, όμως, για το ζήτημα της σύνταξης του Ε.Κ. προβάλλει ο ρόλος των εκπαιδευτικών ως των κατεξοχήν φορέων της σχολικής εξουσίας μέσα από τις κοινωνικές σημασίες και αναπαραστάσεις που αναδεικνύει η παρούσα ανάλυση. Αυτές, όμως, φαίνεται να μη συμπορεύονται πάντα με τις θεσμικές επιταγές της ευρωπαϊκής και εγχώριας νομοθεσίας. Ως αίτιο για την ανακολουθία αυτή παρουσιάζεται η αμετακίνητη επιδίωξη για σχολική πειθαρχία που μεταφράζεται κυρίως σε στοιχείο μονόπλευρου κοινωνικού ελέγχου. Η μονομέρεια αυτή υπονομεύει σαφώς την αμοιβαιότητα των δικαιωμάτων ισχυροποιώντας το πεδίο εκδήλωσης της σχολικής εξουσίας και μέσω της αξιολόγησης