Το παράλογο χιούμορ στην ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη: Σωματοκειμενική υφολογική προσέγγιση

Abstract

Στην παρούσα διπλωματική εργασία περιγράφονται και αναλύονται οι ποικίλες εκφάνσεις του παράλογου χιούμορ στην ποίηση του Μίλτου Σαχτούρη με τις μεθόδους και τα θεωρητικά εργαλεία της Σωματοκειμενικής Υφολογίας (ΣΥ) σε συνδυασμό με τη Γενική Θεωρία για το Γλωσσικό Χιούμορ (ΓΘΓΧ). Η ΣΥ είναι διεπιστημονικός κλάδος, ο οποίος ασχολείται με την ανάλυση λογοτεχνικών κειμένων που έχουν αποθηκευτεί ηλεκτρονικά, εφαρμόζοντας ψηφιακές/ποσοτικές αλλά και ποιοτικές μεθόδους σε συνδυασμό με τη λογοτεχνική ερμηνεία. Η ΓΘΓΧ αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη επιστημονική θεωρία για τη µελέτη των γλωσσικών µηχανισµών του χιουµοριστικού κειµένου και στηρίζεται στη θεωρία της ασυμβατότητας, με βάση την οποία ορίζεται και αναλύεται το χιούμορ στο πλαίσιο της παρούσας εργασίας. Με τη συνδυαστική εφαρμογή των δύο θεωριών επιδιώκεται η συστηματική μελέτη και η αποκωδικοποίηση των μηχανισμών του γλωσσικού χιούμορ σε ολόκληρο το ποιητικό έργο του Σαχτούρη, το οποίο εκτείνεται σε δεκατέσσερις ποιητικές συλλογές που εκδόθηκαν από το 1945 μέχρι το 1998, αποφεύγοντας την εντοπισμένη και αποσπασματική ερμηνεία του φαινομένου. Η έρευνα βασίζεται σε ψηφιακό σώμα κειμένων (corpus), το οποίο συγκροτείται από τα 270 ποιήματα του Σαχτούρη, που έχουν αντληθεί από το διαδικτυακά διαθέσιμο ψηφιακό αρχείο ελληνικής ποίησης Ανεμόσκαλα, στο οποίο έχουν αναρτηθεί όλες οι ποιητικές συλλογές του σε επίπεδο οπτικής αναγνώρισης χαρακτήρων και είναι ως εκ τούτου επεξεργάσιμες με τα εργαλεία της Ηλεκτρονικής Σωματοκειμενικής Γλωσσολογίας / Υφολογίας (Sketch Engine). Το χιούμορ στη νεο-υπερρεαλιστική σαχτουρική ποίηση συνδέεται άρρηκτα με τον μοντερνισμό και παίρνει ποικίλες μορφές: άλλοτε με τη μορφή του παράλογου μαύρου χιούμορ, άλλοτε πάλι με το ευτράπελο γκροτέσκο, το nonsense χιούμορ ή τη χιουμοριστική ειρωνεία, ο ποιητής αντιμετωπίζει τους δύσκολους μοντέρνους καιρούς και το υπαρξιακό του άγχος.