Μελέτη της συμμετοχής και της μαθησιακή παρουσίας μαθητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε Εκπαιδευτικά Ιστολόγια

Abstract

H ανάπτυξη των εργαλείων δεύτερης γενιάς του Παγκόσμιου Ιστού (Web 2.0) έχει οδηγήσει, κατά την τελευταία δεκαετία, σε αυξημένο εκπαιδευτικό και ερευνητικό ενδιαφέρον σχετικά με την παιδαγωγική αξιοποίησή τους στη σχολική εκπαίδευση. Η βασική ιδέα είναι ότι ένα ιστολόγιο συμπεριλαμβάνει έναν χώρο περιεχομένου και έναν χώρο διαλόγου, οι οποίοι μπορούν να αναπτύσσονται δυναμικά μέσω συνεργατικών τρόπων συμβολής των μελών. Τα εκπαιδευτικά ιστολόγια, ειδικότερα, παρέχουν δυναμικά ηλεκτρονικά περιβάλλοντα μάθησης που υποστηρίζουν την ανάπτυξη κοινοτήτων διερεύνησης και μάθησης, μέσω της εμπλοκής των εκπαιδευομένων σε διαδικασίες αλληλεπίδρασης, ανταλλαγής ιδεών και επιχειρημάτων, αναστοχασμού και συνδημιουργίας. Αντικείμενο της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι: α) ο σχεδιασμός και η υλοποίηση στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση εκπαιδευτικών παρεμβάσεων βασισμένων σε εκπαιδευτικά ιστολόγια και β) η συνακόλουθη μελέτη της συμμετοχής μαθητών σε δραστηριότητες διερευνητικής και συνεργατικής μάθησης μέσω ιστολογίου. Η διατριβή επεκτείνει ευρήματα προηγούμενων ερευνών της διεθνούς βιβλιογραφίας, οι οποίες αφορούν, κυρίως, εφαρμογές των ιστολογίων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, διερευνώντας τη συμμετοχή των μαθητών σε δραστηριότητες αλληλεπίδρασης, διαμοίρασης ιδεών, συνεργατικής ανάπτυξης εκπαιδευτικού περιεχομένου και οικοδόμησης γνώσης. Ο ερευνητικός σχεδιασμός της διατριβής περιλαμβάνει την πιλοτική και την κύρια έρευνα. Το εκπαιδευτικό ιστολόγιο της πιλοτικής έρευνας σχεδιάστηκε ως διαθεματικό έργο (project) διάρκειας 10 εβδομάδων, σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών Πληροφορικής της Γ’ τάξης Γυμνασίου, όπου συμμετείχαν 21 μαθητές/μαθήτριες από διαφορετικά τμήματα. Για την κύρια έρευνα σχεδιάστηκε ένα νέο ιστολόγιο το οποίο εντάχθηκε στο μάθημα της Χημείας Β’ Γυμνασίου και περιελάβανε μια σειρά από εκπαιδευτικές δραστηριότητες ενταγμένες στο Πρόγραμμα Σπουδών του μαθήματος. Υιοθετήθηκε η προσέγγιση της μικτής μάθησης, που συνδυάζει την παραδοσιακή διδασκαλία στην τάξη με ασύγχρονες δραστηριότητες των μαθητών μέσω του ιστολογίου. Η παρέμβαση είχε χρονική διάρκεια 6 μήνες και συμμετείχαν οι 19 μαθητές. Στις έρευνες της διατριβής αναπτύχθηκε, εφαρμόστηκε και ολοκληρώθηκε ένα συνεκτικό πλαίσιο ανάλυσης του περιεχομένου των αναρτήσεων των μαθητών στις κοινότητες διερεύνησης, οι οποίες αναπτύχθηκαν στα διαδικτυακά περιβάλλοντα των δύο εκπαιδευτικών ιστολογίων. Το πλαίσιο αυτό αξιοποιεί τρία εργαλεία και σχήματα ανάλυσης της μαθησιακής παρουσίας των μαθητών στην κοινότητα του ιστολογίου: α) το μοντέλο της Κοινότητας Διερεύνησης (Community of Inquiry), β) αλγορίθμους Ανάλυσης Κοινωνικών Δικτύων (Social Network Analysis) και γ) μία προσαρμογή του σχήματος μαθησιακής χαρτογράφησης (learning mapping) της ροής πληροφορίας στις αναρτήσεις ιστολογίου στα διάφορα θέματα (topics). Τα ερευνητικά αποτελέσματα της διατριβής ανέδειξαν τη συμβολή της κοινωνικής και της γνωστικής παρουσίας των μαθητών, στο πλαίσιο της κοινότητας διερεύνησης του ιστολογίου, σε ότι αφορά την προώθηση της ενεργού συμμετοχής και της μαθησιακής παρουσίας των μαθητών και την ανάπτυξη γνώσης στην ομάδα. Η συγκριτική ανάλυση της ατομικής συμβολής κάθε μαθητή στο ιστολόγιο, των εννοιολογικών συσχετίσεων μεταξύ των διαφόρων αναρτήσεων και των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων που αναπτύσσονται μεταξύ των μαθητών, ανέδειξε συλλογικές τυπολογίες σκέψης που καθορίζουν τα μαθησιακά αποτελέσματα και τη διαδικασία οικοδόμησης της γνώσης. Τέλος, η Ανάλυση Κοινωνικών Δικτύων ανέδειξε την κατανομή ισχύος κάθε μέλους της κοινότητας, τους δείκτες συνεκτικότητας ομάδας και τους διακριτούς ρόλους μαθητών, οι οποίοι αναπτύχθηκαν αυθόρμητα στο πλαίσιο της κοινότητας διερεύνησης κάθε ιστολογίου. Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα της διατριβής υποστηρίζουν την ιδέα της ενσωμάτωσης των εκπαιδευτικών ιστολογίων στις εκπαιδευτικές πρακτικές των γνωστικών αντικειμένων του Προγράμματος της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Επιπλέον, η παρούσα διατριβή προτείνει ένα παιδαγωγικό πλαίσιο σχεδιασμού εκπαιδευτικών ιστολογίων, το οποίο προωθεί προσεγγίσεις αναδυόμενης μάθησης που βασίζονται στην ανταλλαγή ιδεών, στη συνεργατική διερεύνηση, στον αναστοχασμό, στη διαμοίραση γνώσης και στη συνεργατική ανάπτυξη εκπαιδευτικού περιεχομένου από τους μαθητές.