Πλάτωνος, Ίων ή περί Ιλιάδος: κριτική θεώρηση και ερμηνεία του

Abstract

Στο κείμενο του Ίωνα ο Σωκράτης επιχειρεί μέσα από τρείς ελεγκτικές απόπειρες να αποδείξει, κατά μαιευτική συνεπαγωγή, τις οντολογικές εκφυλιστικές διαστάσεις της ποίησης. Έτσι, στην πρώτη του ελεγκτική προσπάθεια ασχολείται με τις επαγγελματικές δεξιότητες των ραψωδών, εκθειάζοντάς τους για την εντρύφησή τους στα κείμενα των άριστων ποιητών. Μάλιστα, όταν ο Ίων διατείνεται - ανταπαντώντας στον Σωκράτη - ότι ειδικεύεται μόνο στον Όμηρο και αποτελεί τον καλύτερο ερμηνευτή του, ο Σωκράτης βρίσκει την ευκαιρία να ελέγξει του ισχυρισμούς του και να αποδείξει ότι η ρητορική του δεινότητα δεν οφείλεται σε τέχνη και επιστήμη, γιατί σ’ αυτή την περίπτωση θα μπορούσε να ερμηνεύσει και τους άλλους ποιητές, όπως ακριβώς τον Όμηρο, αφού η ποίηση υπάρχει ως σύνολο. Στη δεύτερη ελεγκτική του προσπάθεια ελέγχει τις ραψωδικές ικανότητες του Ίωνα, αμφισβητώντας την εντρύφησή του μόνο στον Όμηρο, με το επιχείρημα ότι η θεματολογία των ποιητών είναι κοινή σε γενικές γραμμές και ότι αναμφισβήτητα ο επαΐων κάθε επιστήμης είναι το άτομο που μπορεί να διακρίνει ποιος αποφαίνεται ορθά και ποιος εσφαλμένα στο αντικείμενό του. ο Ίων εξακολουθεί να υποστηρίζει την ειδικότητά του στον Όμηρο.Έτσι, ο Σωκράτης αναπτύσσει τη θεωρία της θεϊκής έμπνευσης, προκειμένου να αποδείξει στον Ίωνα ότι η επιδεξιότητά του στη ραψωδική τέχνη – και ιδιαίτερα στον Όμηρο - οφείλεται σε θεϊκή δύναμη και δεν είναι αποτέλεσμα επαγγελματικής τέχνης και επιστήμης. Μια θεϊκή επίνευση καταλαμβάνει τους ποιητές και στη συνέχεια τους ραψωδούς ώστε να «βγαίνουν έξω από τον εαυτό τους» και , όπως οι «μάντεις» ή οι «μύστες» του Διονύσου να γίνονται τα ασυνείδητα φερέφωνα μιας ανώτερης δύναμης που τους καταλαμβάνει προσωρινά και τους εμπνέει να ερμηνεύουν τα ποιήματά τους. Στην τρίτη ελεγκτική του προσπάθεια ο Σωκράτης ελέγχει το αντικείμενο της ραψωδικής τέχνης. Και, παρά το γεγονός ότι ο διάλογος δεν απολήγει απορηματικά, εντούτοις ολοκληρώνεται με ένα δίλημμα που θέτει ο Σωκράτης στον Ίωνα: είτε ο Ίων διαθέτει όντως μια τέχνη την οποία αρνείται να την αποκαλύψει, οπότε είναι ένας απατεώνας «άδικος», είτε δεν διαθέτει καμία, οπότε είναι πράγματι ένθεος, «θείος». Φυσικά ο Ίων επιλέγει τη δεύτερη εκδοχή.