Ψυχική ασθένεια και κοινωνική επανένταξη στην Ελλάδα. με έμφαση στο φαινόμενο της αυτοκτονίας

Abstract

Επί δεκαετίες, το ζήτημα της ψυχικής ασθένειας αποτελούσε ένα θέμα ταμπού για την ελληνική κοινωνία, το οποίο προσέκρουε σε πάγιες στερεοτυπικές αντιλήψεις, άρρηκτα συνδεδεμένες με την ίδια τη δομή της ελληνικής κοινωνίας και το αξιακό σύστημα που τη διέπει. Η ψυχική ασθένεια συχνά ερμηνευόταν ως μία προσωπική/ατομική αδυναμία, συνέπεια του οικογενειακού περιβάλλοντος ή ακόμα και ως ένα «γονιδιακό ελάττωμα», το οποίο έπρεπε να υποβαθμιστεί, αν όχι να αποκρυφτεί, προκειμένου να μην επηρεαστεί η τιμή και το όνομα της οικογένειας. Μία στάση που μαρτυρείται μέσα από το περιεχόμενο της κοινωνικοποίησης, όπου τα στερεότυπα περί επικινδυνότητας και ανικανότητας των ψυχικά πασχόντων συνεχίζουν να αναπαράγονται έχοντας αντίκτυπο σε όλο το φάσμα της κοινωνικής και της προσωπικής τους ζωής. Στερεότυπα που επηρεάζουν την αυτοεικόνα και την αυτοεκτίμησή τους και σχετίζονται με τις πολλαπλές διακρίσεις που βιώνουν στην πρόσβαση, αλλά και στην απόλαυση βασικών κοινωνικών δικαιωμάτων. Φαινόμενα που δεν είναι ανεξάρτητα από τις εκάστοτε πολιτικές, όπως και με το γενικότερο ψυχιατρικό μοντέλο που εφαρμόστηκε στη χώρα. Μόλις τη δεκαετία του 2000 αρχίζουν να πραγματοποιούνται οι πρώτες συστηματικές προσπάθειες αποασυλοποίησης με τη θέσπιση των Κοινωνικών Συνεταιρισμών Περιορισμένης Ευθύνης (ΚοιΣΠΕ) να αποτελούν μία τομή στο χώρο της ψυχιατρικής περίθαλψης, ακριβώς λόγω του διπλού τους ρόλου. Συνιστούν ταυτοχρόνως θεραπευτικές και παραγωγικές, εμπορικές μονάδες, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην κοινωνική και στην επαγγελματική ένταξη των ψυχικά πασχόντων. Ήταν ωστόσο η οικονομική κρίση του 2008, που επανέφερε το ζήτημα της ψυχικής ασθένειας και της διαχείρισής της στην ελληνική κοινωνία, με την περίπτωση των αυτοχειριών να καθιστούν αναγκαία την εφαρμογή μίας ολοκληρωμένης και συστηματικής παρέμβασης σε επίπεδο πρόληψης, με την ελληνική κοινωνία να συνειδητοποιεί τα σημαντικά κενά του κράτους πρόνοιας.