Εργαζόμενα παιδιά Ρομά από Αλβανία και παιδιά Ρομά από Ξάνθη στην Αθήνα: Οι αντιλήψεις τους για την εργασία τους στο δρόμο, κίνδυνοι που αντιμετωπίζουν και η σχέση τους με το σχολείο

Abstract

Το φαινόμενο των εργαζομένων παιδιών στο δρόμο έχει παραμεληθεί ερευνητικά στην χώρα μας. Τα εργαζόμενα παιδιά στους δρόμους της Ελλάδας καθίστανται κοινωνικά αόρατα. Σκοπός της έρευνας είναι η διερεύνηση των προσωπικών αντιλήψεων των εργαζομένων Ρομά παιδιών για τις εργασιακές τους δραστηριότητες στους δρόμους της Αθήνας και το νόημα που αποδίδουν σε αυτές, τους κινδύνους που διατρέχουν και την σχέση τους με το σχολείο. Η έρευνα βασίστηκε στην υιοθέτηση μιας εθνογραφικής προσέγγισης, όπου μέσω επιτόπιας έρευνας που διεξήχθη σε δύο ΜΚΟ της Αθήνας, μελετήθηκαν τα εργαζόμενα Ρομά παιδιά μέσα στο φυσικό τους περιβάλλον. Η έρευνα στηρίχτηκε σε ένα «καλάθι» ερευνητικών μεθόδων, περιλαμβάνοντας παραδοσιακές ερευνητικές μεθόδους που χρησιμοποιούνται με ενήλικες και παιδοκεντρικές συμμετοχικές ερευνητικές μεθόδους, που κρίνονται ως κατάλληλες για χρήση με παιδιά. Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 54 εργαζόμενα Ρομά παιδιά, εκ των οποίων τα 44 παιδιά είναι Έλληνες Μουσουλμάνοι Ρομά της Ξάνθης, ενώ 10 παιδιά είναι Αλβανοί Ρομά. Επίσης, στην έρευνα συμμετείχαν 4 νεαροί Μουσουλμάνοι Ρομά ενήλικες, 3 Μουσουλμάνοι Ρομά γονείς, 12 επαγγελματίες, 2 διευθυντές δημοτικών σχολείων και 1 εκπαιδευτικός. Για τα περισσότερα εργαζόμενα Ρομά παιδιά, η εργασία τους στο δρόμο φέρει το νόημα του καθήκοντος της συνεισφοράς στο οικογενειακό εισόδημα και η εργασιακή τους δραστηριότητα είναι προϊόν απαίτησης ή προσδοκίας των γονέων τους. Κάποια άλλα παιδιά εσωτερικεύουν την απόφαση για εργασία ως δική τους. Ένας συνδυασμός μίας ποικιλίας παραγόντων στρέφει τα παιδιά να εργαστούν στους δρόμους, ενώ η εργασία τους δεν συνδέεται αποκλειστικά με τον παράγοντα της φτώχειας. Τα παιδιά εντοπίζουν στις εργασιακές τους δραστηριότητες θετικές και αρνητικές πτυχές. Τα εργαζόμενα παιδιά κάνουν χρήση του φυσικού χώρου του δρόμου για την ικανοποίηση ποικίλων αναγκών τους, ενώ προσλαμβάνουν το δημόσιο χώρο του δρόμου με έναν διφορούμενο τρόπο, αναγνωρίζοντας ότι περιλαμβάνει οφέλη, αλλά ταυτόχρονα και σοβαρούς κινδύνους. Η παρουσία τους στο δρόμο, προκαλεί την αρνητική στάση του κοινού, με αποτέλεσμα τα παιδιά να στιγματίζονται. Τα εργαζόμενα παιδιά εντοπίζουν ποικίλους κινδύνους κατά την εργασία τους στο δρόμο, όπως: απαγωγή, σεξουαλική κακοποίηση, σωματική βία, σύλληψη από την αστυνομία, ληστεία των εισπράξεων τους και των προσωπικών τους αντικειμένων, αυτοκινητιστικά ατυχήματα, φυσικά ατυχήματα και τραυματισμούς, εμπλοκή σε παράνομες και βλαβερές δραστηριότητες. Τα παιδιά αναπτύσσουν στρατηγικές αντιμετώπισης των κινδύνων όπως: η συνοδεία τους από συγγενικά πρόσωπα ή φίλους, η εκτεταμένη προσωπική εμπειρία τους, η υπευθυνότητα, η αντεπίθεση και η άσκηση σωματικής βίας. Για την πλειονότητα των εργαζομένων παιδιών, η εργασία τους στο δρόμο επηρεάζει αρνητικά την σχολική τους φοίτηση. Παράγοντες που σχετίζονται με την κουλτούρα των Ρομά, αλλά και η ανεπάρκεια του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος αποκαλύπτονται ως εξίσου σημαντικοί ανασταλτικοί παράγοντες. Το δικαίωμα των παιδιών στην εκπαίδευση παραβιάζεται.