Ο ρόλος του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών: από το θεσμικό λόγο στην εκπαιδευτική πρακτική

Abstract

Αντικείμενο της διατριβής είναι η διερεύνηση του ρόλου του Σχολικού Επαγγελματικού Προσανατολισμού, ως υποστηρικτικού θεσμού, στη διαδικασία λήψης εκπαιδευτικής και επαγγελματικής απόφασης των μαθητών. Η μελέτη του εν λόγω αντικειμένου εστιάζεται στη θεσμική ανάλυση του Σ.Ε.Π., έτσι όπως παρουσιάζεται στα κείμενα της εκπαιδευτικής πολιτικής, τόσο σε εθνικό όσο και σε υπερεθνικό επίπεδο και στην εμπειρική διερεύνηση των κοινωνικών αναπαραστάσεων των μαθητών σε σχέση με τους παράγοντες που επιδρούν στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές. Δίνεται έμφαση στις προσδοκίες των μαθητών απέναντι στο θεσμό του Σ.Ε.Π. και στον τρόπο με τον οποίο τον αξιοποιούν στη διαδικασία λήψης εκπαιδευτικής και επαγγελματικής απόφασης. Τα ευρήματα που προκύπτουν τόσο από τη θεωρητική όσο και από την εμπειρική διερεύνηση σε ένα κατάλληλα επιλεγμένο δείγμα μαθητών της Γ’ Τάξης του Λυκείου οδηγούν στα εξής γενικά συμπεράσματα: Η ανάλυση της εκπαιδευτικής πολιτικής, έτσι όπως αποτυπώνεται στα θεσμικά κείμενα εθνικών και υπερεθνικών Αρχών, αναδεικνύει την ανάγκη συγκρότησης αποτελεσματικών υπηρεσιών Συμβουλευτικής και Επαγγελματικού Προσανατολισμού, με στόχο τη στήριξη του ατόμου στη διαχείριση της εκπαιδευτικής του πορείας και της ένταξής του στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, σε επίπεδο ερμηνευτικής ανάλυσης του προταγματικού λόγου για τον ΣΕΠ, αλλά και σε επίπεδο εμπειρικών ερευνητικών δεδομένων, αναδεικνύεται ότι οι πολιτικές στρατηγικές στις οποίες στοχεύει ο ΣΕΠ δεν βρίσκουν ανταπόκριση στην ελληνική πραγματικότητα. Ο Σ.Ε.Π., ως υποστηρικτικός θεσμός στο πλαίσιο της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, εξαντλεί τη δράση του στην απλή παροχή πληροφοριών, χωρίς να προτείνει τρόπους και στρατηγικές με στόχο την παροχή βοήθειας στο μαθητή κατά τη διαδικασία λήψης απόφασης. Οι εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών επαφίενται κυρίως στην επίδραση της οικογένειας. Η διαμόρφωση των αναπαραστάσεων των μαθητών για τις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές τους επιλογές αναδεικνύει τη διείσδυση της «Θεωρίας του Ανθρώπινου Κεφαλαίου» στα οργανωτικά στοιχεία των αναπαραστάσεών τους και καθιστά την οικογένεια καθοριστικό παράγοντα στην εκφορά της λογικής πάνω στην οποία ερείδεται η «Θεωρία του Ανθρώπινου Κεφαλαίου». Επιπλέον, στο σύγχρονο συγκείμενο της ελληνικής πραγματικότητας, το αναπαραστασιακό πλαίσιο των μαθητών διαπερνάται από αντιφάσεις, οι οποίες εκφράζουν ταυτόχρονα τη συμμόρφωση ενός «habitus» στις κοινωνικοπολιτισμικές καταβολές και στην ενεργητική δράση μιας ατομικής επιθυμίας. Σ’ αυτές τις αντιφάσεις αποκρυσταλλώνεται η τάση της υπό όρους υπέρβασης του «habitus» και τηςεπιδίωξης της ατομικής επιθυμίας μέσω της οποίας το υποκείμενο προβάλλει τον εαυτό του όσον αφορά το εκπαιδευτικό και επαγγελματικό του μέλλον. Όπως αποτυπώνεται στην εμπειρική έρευνα, οι μαθητές, μέσα από το λόγο τους, καθίστανται «ενεργά» υποκείμενα με δυναμική πρόθεση να μην ακολουθήσουν τις επιβαλλόμενες από το «habitus» νόρμες, αλλά να τις επαναδιαμορφώσουν με βάση τις επιθυμίες τους.