Οι συνθήκες εργασίας στο δημόσιο τομέα σε περίοδο κρίσης: Η περίπτωση της παρενόχλησης

Abstract

Το φαινόμενο της παρενόχλησης στον εργασιακό χώρο αποτελεί σημαντικό ανασταλτικό παράγοντα τόσο για την ψυχοπνευματική ισορροπία των εργαζομένων όσο και για την εύρυθμη λειτουργία των οργανισμών. Αν και ιστορικά συνυπάρχει με τις απαρχές της ανθρώπινης εργασίας, μόλις πρόσφατα ξεκίνησε η εμπεριστατωμένη και ενδελεχής μελέτη του. Πιο συγκεκριμένα, πολλοί ερευνητές, τις τελευταίες δύο με τρείς δεκαετίες, επιχείρησαν να διερευνήσουν τα αίτια που οδηγούν σε συμπεριφορές παρενόχλησης, αλλά και τις επιπτώσεις που αυτή ενδεχομένως να έχει στον εργασιακό τομέα. Ειδικότερα η αφετηρία του εν λόγω φαινομένου, πρέπει να αναζητηθεί τη δεκαετία του 1980 στις Σκανδιναβικές χώρες και από τη δεκαετία του 1980 και μετά στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου παίρνει ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις. Εμφανίζεται, με διαφορετικές ονομασίες κάθε φορά, ανάλογα με «την παράδοση και την κουλτούρα της κάθε χώρας και του εκάστοτε επιστημονικού πεδίου» (Σπυριδάκης 2009:50). Απασχολεί έντονα και ποικιλοτρόπως τόσο τους κοινωνικούς ερευνητές και εν γένει την επιστημονική κοινότητα, όσο τους συνδικαλιστές και τους άμεσα εμπλεκόμενους, δηλαδή τους ίδιους τους εργαζόμενους. Παράλληλα η πολιτεία «καλείται» να διαμορφώσει έναν πιο ενεργητικό ρόλο σε θέματα πρόληψης και αντιμετώπισής του, εξασφαλίζοντας συνθήκες προστασίας απέναντι σε κάθε εργαζόμενο που έρχεται αντιμέτωπος/η με το φαινόμενο της παρενόχλησης. Κατά συνέπεια, η παρενόχληση στον εργασιακό χώρο μπορεί να ισχυριστεί κάποιος ότι δεν αποτελεί ένα καινούργιο φαινόμενο, αλλά δεν αποτελεί και παλιό, αφού μόλις το 1976 γίνεται αντικείμενο επιστημονικής μελέτης από τον Carroll M. Brodsky . Η παρενόχληση, όχι απαραίτητα μόνο σεξουαλικής φύσης, μπορεί να επιχειρηματολογήσει κανείς ότι είναι πρωτίστως συμπεριφορά μεταξύ των ανθρώπων, η οποία βρίσκει πρόσφορο έδαφος στον εργασιακό χώρο και εξελίσσεται στον χωροχρόνο. Πλήττει με ολοένα αυξανόμενους ρυθμούς πλήθος υπαλλήλων, προϊσταμένων, θέτοντας σε κίνδυνο την εργασιακή τους κατάσταση, την ψυχική τους υγεία και απειλώντας γενικότερα την αξιοπρέπεια και την ανθρώπινη αξία. Ακόμα και στις μέρες μας, τόσο εξαιτίας του γεγονότος ότι το εν λόγω φαινόμενο είναι πολυδιάστατο, λόγω των ποικίλων παραγόντων που υπεισέρχονται στη μελέτη και αντιμετώπιση του (παράγοντες τους οποίους θα επιχειρήσουμε να αναδείξουμε και να πραγματευτούμε στην παρούσα εργασία), όσο και των ασαφειών του υπάρχοντος νομικού θεσμικού πλαισίου, καθιστούν τη μελέτη αυτού ιδιαιτέρως πολύπλοκη, μα συνάμα άμεση και επίκαιρη. Όπως σημειώνει μάλιστα ο Σπυριδάκης, η παρενόχληση στο χώρο εργασίας, στην Ελλάδα δεν έχει τύχει συστηματικής επιστημονικής μελέτης αλλά και εμπειρικής διερεύνησης από τη σκοπιά της κοινωνικής επιστήμης. Είναι γεγονός, ότι πέρα από την προσπάθεια του ίδιου και μερικών άλλων, η μελέτη της παρενόχλησης μπορεί να θεωρηθεί ότι παρουσιάζει ένα μεγάλο κενό. Συνεπώς, η εν λόγω έρευνα αποτελεί μια από τις πρώτες ακαδημαϊκές μελέτες που καλούνται να διερευνήσουν τις εργασιακές σχέσεις που γεννιούνται, αναδύονται και επικρατούν στο δημόσιο τομέα, εστιάζοντας στην περίπτωση της παρενόχλησης, σε μια χρονική περίοδο μάλιστα όπου η παράμετρος κρίση έχει κάνει αισθητή την παρουσία της στην κοινωνικοπολιτική και εργασιακή ζωή της χώρας.