Η παγίωση του Κράτους Δικαίου στη Σερβία και το Μαυροβούνιο: Μία συγκριτική μελέτη

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει συγκριτικά την παγίωση του κράτους δικαίου στη Σερβία και το Μαυροβούνιο, δύο χώρες των Δυτικών Βαλκανίων που ξεκίνησαν τη δημοκρατική τους μετάβαση στις αρχές του 21ου αιώνα. Και στις δύο περιπτώσεις, η ενταξιακή προοπτική στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτέλεσε βασικός μοχλός μεταρρυθμιστικής πίεσης, με το κράτος δικαίου να τίθεται στο επίκεντρο της μεταρρυθμιστικής ατζέντας. Η εργασία αναλύει πώς το αίτημα για θεσμικό μετασχηματισμό προσέκρουσε και στις δύο χώρες σε πολιτικά και διοικητικά εμπόδια, οδηγώντας στην παγίωση καθεστώτων «Σταθεροκρατίας», στα οποία η επίφαση της σταθερότητας υπερίσχυσε της δημοκρατικής εμβάθυνσης. Στη Σερβία, η αρχική μεταρρυθμιστική ώθηση υποχώρησε μετά το 2012, υπό τη διακυβέρνηση του Aleksandar Vučić, με αποτέλεσμα την αποδυνάμωση της ανεξαρτησίας της δικαιοσύνης, την ενίσχυση του συγκεντρωτισμού και τη συρρίκνωση του δημόσιου διαλόγου. Στο Μαυροβούνιο, η μακροχρόνια κυριαρχία του Δημοκρατικού Κόμματος Σοσιαλιστών (DPS) διαιώνισε ένα πελατειακό και αυταρχικό μοντέλο εξουσίας, παρά τη φιλοευρωπαϊκή ρητορική. Η πολιτική εναλλαγή του 2020 δεν οδήγησε σε ουσιαστική αλλαγή, κυρίως λόγω της κυβερνητικής αστάθειας που ακολούθησε. Η εργασία αξιολογεί τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως αμφίσημο, καθώς, παρότι αποτέλεσε τον σημαντικότερο μοχλό μεταρρυθμίσεων, συχνά υπέκυψε στη λογική της γεωπολιτικής σταθερότητας εις βάρος της δημοκρατικής λογοδοσίας. Παράλληλα, η αυξανόμενη επιρροή τρίτων δρώντων, όπως η Ρωσία και η Κίνα, προσέφερε εναλλακτικά πρότυπα εξωτερικής στήριξης, ενισχύοντας την αυταρχική σταθερότητα και υπονομεύοντας τη μεταρρυθμιστική δυναμική. Συνολικά, η εργασία καταλήγει στο συμπέρασμα, ότι η ενταξιακή προοπτική δεν επαρκεί από μόνη της για την εμπέδωση του κράτους δικαίου, χωρίς ισχυρή εσωτερική βούληση, ουσιαστική κοινωνική συμμετοχή και συνεπή στάση από την πλευρά της ΕΕ.