Ευρωπαϊκή προοπτική της τοπικής αυτοδιοίκησης και πολιτισμός: μια νέα θεώρηση της τοπικής βιώσιμης ανάπτυξης, μέσα από τον πολιτισμό

Abstract

Εδώ και αρκετές δεκαετίες, οι κανόνες της παγκοσμιοποίησης, της ενοποίησης των αγορών, της διεθνούς δικτύωσης και της ψηφιακής τεχνολογίας, προωθούν όλο και περισσότερο, τον επαναπροσδιορισμό του ρόλου των εθνικών κρατών, και την αναθεώρηση του περιεχομένου και των διαδικασιών του αναπτυξιακού προγραμματισμού, στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η άσκηση της δημόσιας διοίκησης μετατρέπεται σε «πολυεπίπεδη διακυβέρνηση», μεταλλάσσοντας το ρόλο των εθνικών και τοπικών κέντρων λήψης αποφάσεων. Ιδιαίτερα η τοπική χωρική κλίμακα αποκτά, περισσότερο από ποτέ, πρωταγωνιστική σημασία στη διαχείριση του αναπτυξιακού σχεδιασμού, ενώ νέοι προβληματισμοί εγείρονται σχετικά με τη «χωρικοποίηση της ανάπτυξης».Ταυτόχρονα όμως, στις μέρες μας, μια νέα μορφή χωρικοποίησης κάνει την εμφάνισή της στο θεσμικό και λειτουργικό πλαίσιο της Ένωσης: η σύλληψη εννοιών όπως αυτή της «λειτουργικής περιοχής», στην υβριδική της φάση, για πρώτη φορά, ανοίγει το δρόμο για την αποσύνδεση της εδαφικότητας, ακόμη και από τη μέχρι σήμερα «δεδομένη» αναγκαιότητα της γεωγραφικής συνέχειας και της συσχέτισης με επίσημα διοικητικά όρια και εθνικούς θεσμούς εκπροσώπισης. Στο νέο αυτό πλαίσιο, η υπόσταση της εδαφικής ενότητας μπορεί ακόμη και να μεταλλαχθεί σε «δικτυακή ενότητα τόπων», που τους συνδέουν κοινά αναπτυξιακά και λειτουργικά χαρακτηριστικά, αναγνωρίσιμα στο στερέωμα των παγκόσμιων αγορών, αρκεί οι τόποι αυτοί να «αποδεικνύουν» τη διακυβερνητική τους ενότητα και επάρκεια, στη διαχείριση του κοινού, μακροπρόθεσμου αναπτυξιακού τους στόχου. Όμως, πώς μπορεί, σε ένα τέτοιο εγχείρημα, να διασφαλιστεί η συνταύτιση των κοινών ανθρώπων, διαφορετικών προελεύσεων, με κοινά αναπτυξιακά «οράματα» που δεν έχουν πια σαν έρεισμα την πάλαι ποτέ εθνική τους ταυτότητα; Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα, προσπαθούν να δώσουν νέες θεωρίες για τη βιώσιμη «πολιτισμική» ανάπτυξη, οι οποίες επιχειρούν να συνδυάσουν την «ποσοτική» με την «ποιοτική» αποτίμηση της ανάπτυξης, εμπλουτίζοντας τους ήδη καθιερωμένους αναπτυξιακούς στόχους της ποσοτικής μεγέθυνσης και της περιβαλλοντικής προστασίας, με περισσότερες προτεραιότητες ανθρώπινης «ευημερίας», που ανάγονται, τελικά, σε εκφάνσεις του ανθρώπινου πολιτισμού, τις αξίες του οποίου καθορίζουν πλέον οι ίδιοι οι άνθρωποι, σε μια «από κάτω προς τα πάνω» συμμετοχική διαδικασία.Η μελέτη αυτή θα επιχειρήσει να καταδείξει ότι, στο σύγχρονο δυτικό κόσμο και στην Ευρώπη, μέσα στο διαμορφούμενο αυτό πλαίσιο, τόσο η νέα διαχείριση της χωρικότητας όσο και ο πολιτισμός ως αντικείμενο πολιτικής, αποτελούν δύο δομικά υλικά του ίδιου οικοδομήματος: Η πρώτη παρέχει το θεσμικό πλαίσιο και την εδαφική κλίμακα ανάπτυξης που θεωρείται κατάλληλη για τη λειτουργία των σημερινών αγορών και πολυπολιτισμικών κοινωνιών, ενώ ο δεύτερος, αφ’ενός «ανακαλύπτεται» ως άλλη μιά αξιοποιήσιμη πλουτοπαραγωγική πηγή για την εποχή της καινοτομίας, ενώ, αφ’ ετέρου χρησιμεύει ως δεξαμενή άντλησης κοινών αξιών, και ως συνεκτικό υλικό για τη διαμόρφωση της νέας κοινωνικής ταυτότητας των ανθρώπων. Στη συνέχεια, η μελέτη θα προσπαθήσει να αποτυπώσει τον τρόπο που οι δυνάμεις αυτές εκφράζονται στο σχεδιασμό των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και τα στάδια διαμόρφωσης και εφαρμογής του ευρωπαϊκού χωρικού μοντέλου μιας βιώσιμης ανάπτυξης με όχημα τον πολιτισμό.