Εισαγωγή του προγραμματισμού με Scratch Jr στο Νηπιαγωγείο: Σχεδιασμός μιας εκπαιδευτικής παρέμβασης και μελέτη της συμβολής της στην ανάπτυξη των μαθητών

Abstract

Τα παιδιά σήμερα μεγαλώνουν και εκπαιδεύονται σε έναν κόσμο ριζικά διαφορετικό σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές, καθώς στο περιβάλλον, το σχολείο αλλά και τους χώρους δραστηριότητάς τους, κυριαρχούν σε μεγάλο βαθμό οι τεχνολογίες και τα ψηφιακά μέσα. O ψηφιακός γραμματισμός, η υπολογιστική σκέψη και η ανάπτυξη δεξιοτήτων προγραμματισμού υπολογιστών αποτελούν βασικούς στόχους των σύγχρονων Προγραμμάτων Σπουδών για την Προσχολική και την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Παιδαγωγοί, ειδικοί στον εκπαιδευτικό σχεδιασμό και ερευνητές εστιάζουν την προσοχή τους στην ανάπτυξη ειδικών περιβαλλόντων και εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τον Προγραμματισμό που αφορούν τη νηπιακή ηλικία. Οι ειδικές γλώσσες προγραμματισμού και η εκπαιδευτική ρομποτική παρέχουν πολλαπλές ευκαιρίες στα μικρά παιδιά να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ αυτών που μπορούν να κατανοήσουν χωρίς καθοδήγηση και αυτών που μπορούν να επιτύχουν μέσα από την παρατήρηση, τον πειραματισμό, τη διερεύνηση και τη μεταξύ τους συνεργασία. Σκοπός της παρούσας διπλωματικής εργασίας ήταν η μελέτη της συμβολής μιας ακολουθίας διδακτικών παρεμβάσεων με τη χρήση της γλώσσα προγραμματισμού Scratch Jr στη γνωστική και δημιουργική ανάπτυξη μαθητών νηπιακής ηλικίας. Η διδακτική παρέμβαση που σχεδιάστηκε ήταν διάρκειας έξι εβδομάδων και υλοποιήθηκε σε ένα δημόσιο νηπιαγωγείο κατά τη σχολική χρονιά 2015-2016. Το δείγμα της έρευνας αποτέλεσαν 18 μαθητές ηλικίας 4-5 ετών, οι οποίοι εργάστηκαν σε ομάδες των δύο μελών με τη χρήση φορητών συσκευών (ταμπλέτες). Η έρευνα αφορά σε δέκα εκπαιδευτικές συνεδρίες, κατά τις οποίες οι μαθητές κλήθηκαν να αναπτύξουν με τη γλώσσα προγραμματισμού Scratch Jr δέκα μικρά ψηφιακά έργα, επτά επίλυσης προβλημάτων και τρία δημιουργικής έκφρασης. Κάθε συνεδρία επίλυσης προβλήματος περιελάμβανε τρεις φάσεις: τη Βιωματική-Πειραματική Φάση, τη Φάση Υλοποίησης και τη Φάση Παρουσίασης των ψηφιακών έργων με την μορφή συνέντευξης στην ερευνήτρια. Οι συνεδρίες δημιουργικής έκφρασης έδωσαν την ευκαιρία στους μαθητές να εκφραστούν και να δημιουργήσουν ελεύθερα ψηφιακά έργα. Περιελάμβαναν δύο φάσεις: τη Φάση Υλοποίησης και τη Φάση Παρουσίασης. Τα ερευνητικά εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν είναι: α) τα ψηφιακά έργα που ανέπτυξαν οι μαθητές, β) οι ιδέες και οι εκφράσεις των παιδιών κατά την παρουσίαση των έργων τους και γ) οι συνεντεύξεις πριν την έναρξη και μετά το τέλος της εκπαιδευτικής παρέμβασης. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι η εμπλοκή των μαθητών νηπιαγωγείου σε δραστηριότητες προγραμματισμού οδήγησε, κυρίως, τους μεγαλύτερους μαθητές (νήπια Α’ ηλικίας) στην οικοδόμηση προμαθηματικών εννοιών (επίλυση προβλήματος, χωρικές έννοιες: θέση, διεύθυνση, διαδρομή), στην ανάπτυξη δεξιοτήτων προγραμματισμού (αλληλουχία, εντολή έναρξης-λήξης, εντολές κίνησης, εντολή επανάληψης) και στη γενικότερη γνωστική ανάπτυξη των μαθητών. Από την άλλη μεριά, καταγράφηκαν δυσκολίες, κυρίως στους μικρότερους μαθητές (νήπια Β΄ ηλικίας), στην κατανόηση και εφαρμογή των προμαθηματικών εννοιών για την επίλυση προβλημάτων καθώς και στη διαχείριση διψήφιων αριθμών. Από την ανάλυση των αποτελεσμάτων προέκυψε ότι οι δυσκολίες των μαθητών σχετικά με την εξοικείωση με το περιβάλλον της γλώσσας Scratch Jr και τη χρήση προγραμματιστικών εντολών ξεπεράστηκαν κατά τη διάρκεια των διαδοχικών συνεδριών. Τέλος, καταγράφηκαν μικρής έκτασης δυσκολίες που αφορούν στη συνεργασία στην ομάδα και στη διαχείριση του χρόνου εργασίας. Συμπερασματικά, η γλώσσα προγραμματισμού Scratch Jr αποτέλεσε για τους μαθητές ένα ελκυστικό εργαλείο καλλιέργειας πρώιμων δεξιοτήτων προγραμματισμού και μύησής τους στην υπολογιστική σκέψη. Η εργασία προτείνει την ένταξη του προγραμματισμού στο νηπιαγωγείο με στόχο τη γνωστική ανάπτυξη των μικρών μαθητών, την καλλιέργεια δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων και την ανάπτυξη της δημιουργικής έκφρασης, μέσα από κατάλληλες δραστηριότητες που προωθούν το κίνητρο για συμμετοχή, τη συνεργασία, τον πειραματισμό και την οικοδόμηση εννοιών και νέων γνώσεων.