Χορός και Αναπηρία. Η διαχείριση των ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠ-ΑΜΕΑ αναφορικά με τη διδασκαλία του χορού και επιδράσεις σε μικτές ομάδες προσχολικής ηλικίας

Abstract

Ο χορός, πέρα από μέσο έκφρασης και ψυχαγωγίας, έχει αποκτήσει και θεραπευτικό ρόλο, εντασσόμενος στις μεθόδους θεραπείας μέσω των τεχνών. Ειδικότερα, στοχεύει στην αντιμετώπιση σωματικών, ψυχικών και ψυχοσωματικών προβλημάτων, αξιοποιώντας τον ρυθμό, τη μουσική και την κίνηση. Η χοροθεραπεία προσφέρει ελευθερία έκφρασης, χωρίς αυστηρούς κανόνες, και συνδέεται ιστορικά με τελετουργίες σαμάνων για θεραπεία και έκσταση. Τα τελευταία χρόνια τα οφέλη της χοροθεραπείας αναφορικά με τη συμβολή της στην έκφραση συναισθημάτων, στον ρόλο της στην κοινωνική ένταξη και στη σημασία του χορού ως μη λεκτικού μέσου επικοινωνίας χρησιμοποιούνται ευρέως σε άτομα με χρόνιες παθήσεις ή και αναπηρίες και τα αποτελέσματα, που προκύπτουν, είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Τα Κέντρα Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών (ΚΔΑΠ) είναι ειδικοί χώροι, που προσφέρουν δημιουργικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες σε παιδιά 5 – 12 ετών κατά τις απογευματινές ώρες, συμβάλλοντας στην κοινωνικοποίηση των παιδιών και διευκολύνοντας τους γονείς τους. Από την ίδρυσή τους στην Ελλάδα, μέχρι και σήμερα, τα ΚΔΑΠ έχουν επεκταθεί σημαντικά, περιλαμβάνοντας και τα ΚΔΑΠ ΑΜΕΑ, που απευθύνονται σε παιδιά με αναπηρίες. Ωστόσο, η επίδραση της διδασκαλίας του χορού στα παιδιά μη τυπικής εκπαίδευσης στο πλαίσιο των ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠ ΑΜΕΑ δεν έχει μέχρι σήμερα μελετηθεί. Η παρούσα διατριβή επικεντρώνεται στη λειτουργία του χορού, ως μέσο θεραπείας, κοινωνικοποίησης και συμπερίληψης και στα συναισθηματικά, ψυχικά και σωματικά οφέλη, που προκύπτουν από τη συγκεκριμένη δραστηριότητα. Το θεωρητικό μέρος της εργασίας εστιάζει στον χορό και στη χοροθεραπεία με εστίαση στα άτομα με αναπηρία, καθώς και στον θεσμό των ΚΔΑΠ και των ΚΔΑΠ ΑΜΕΑ σε επίπεδο οργάνωσης και λειτουργίας, ως χώροι διδασκαλίας, μεταξύ άλλων θεματικών, και του χορού σε παιδιά τυπικής και μη τυπικής εκπαίδευσης. Το ερευνητικό μέρος έχει εμπειρικό ερευνητικό χαρακτήρα, αξιοποιώντας επιτόπια μελέτη καθώς και συνεντεύξεις σε δύο ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠ ΑΜΕΑ στη Λάρισα, προκειμένου να διερευνηθούν οι απόψεις και οι εμπειρίες των υπευθύνων και των μελών του διδακτικού προσωπικού, καθώς και των, συμμετεχόντων σε μαθήματα χορού, παιδιών και των γονέων τους, ώστε να διαπιστωθούν τα εν γένει οφέλη, που προκύπτουν από τον χορό σε παιδιά μη τυπικής εκπαίδευσης. Τα αποτελέσματα του παρόντος ερευνητικού πονήματος αναδεικνύουν τη σημασία του χορού ως μέσον ενίσχυσης της κοινωνικοποίησης, της συναισθηματικής ενδυνάμωσης και της δημιουργικής έκφρασης παιδιών με αναπηρία στα ΚΔΑΠ τυπικής και μη τυπικής εκπαίδευσης. Καταδεικνύεται ερευνητικά ότι ο χορός συμβάλλει ουσιαστικά στην ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης, της σωματικής αυτοαντίληψης και της συνεργασίας, αντανακλώντας πορίσματα προηγούμενων μελετών, αν και σε ένα διαφορετικό ερευνητικό πλαίσιο (Zitomer & Reid, 2011· Goodwin et al., 2004· Jeong et al., 2005). Παράλληλα, επιβεβαιώνεται το γεγονός ότι η χοροθεραπεία και ο συμπεριληπτικός χορός μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα συμπερίληψης και αποδόμησης στερεοτύπων (Herman & Chatfield, 2010· Duquette, 2010), με ουσιαστικά αποτελέσματα στην ψυχοσυναισθηματική εξέλιξη των παιδιών. Τέλος, εντοπίζονται προκλήσεις στην προσφορά μαθημάτων χορού σε παιδιά μη τυπικής εκπαίδευσης στο πλαίσιο των ΚΔΑΠ και ΚΔΑΠ ΑΜΕΑ, που σχετίζονται με την πρόσβαση, την υποδομή και την εκπαίδευση του προσωπικού, καθώς και την ανάγκη περαιτέρω ενίσχυσης των δομών με εξειδικευμένα προγράμματα χορού/χοροθεραπείας.