Ισλαμικός φονταμενταλισμός και δυτική νεωτερικότητα

Abstract

Ο μουσουλμανικός κόσμος εξελίσσεται σ’ έναν σημαντικό παράγοντα του διεθνούς συστήματος που επηρεάζει την οικονομική και γεωπολιτική ισορροπία. Η δυτική νεωτερικότητα και ο ισλαμισμός έχουν διαφορετικές ρίζες και πολιτισμικές αναφορές. Ο ρόλος της θρησκείας και για τους δύο πολιτισμούς υπήρξε κρίσιμος για τη διαμόρφωση των οικονομικών, πολιτικών και κοινωνικών τους συστημάτων. Η ισλαμική αναβίωση ήταν η απάντηση ενάντια στη δυτική αποικιοκρατία και ενέπνευσε το σχηματισμό πολλών ισλαμιστικών κινημάτων. Η ριζοσπαστικοποίησή τους οφειλόταν στην αποτυχία των δυτικών ιδεολογιών και θεσμών να οργανώσουν τα νεόκοπα κράτη. Η αντιπαλότητα των ΗΠΑ με την ΕΣΣΔ, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και οι διαρκείς παρεμβάσεις τους δημιούργησαν ένα κλίμα δυσπιστίας εντός των μουσουλμανικών κοινωνιών. Η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ υπήρξε διφορούμενη απέναντι στα ιδεώδη της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αφού συχνά υποστήριζε ριζοσπαστικές ισλαμιστικές ομάδες, ως δύναμη ανάσχεσης απέναντι στη σοβιετική επιρροή. Στη μεταψυχροπολεμική εποχή το κενό ισχύος, λόγω της πτώσης της Σοβιετικής Ένωσης, καλύφθηκε από την ισλαμική ιδεολογία. Το αποκορύφωμα του διεθνή ιερού πόλεμος εναντίον της Δύσης ήταν οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου 2001. Η ισλαμική αναβίωση αποτέλεσε τη βάση για τη ρητορική της «σύγκρουσης των πολιτισμών», αντικαθιστώντας το έθνος-κράτος, ως κύριο παράγοντα συγκρότησης μιας συμπαγούς ταυτότητας. Η ασύμμετρη απειλή οργανώνεται σε παγκόσμια ευέλικτα δίκτυα, ακόμα και εντός των δυτικών χωρών, τα οποία επανδρώνονται και με μέλη από τις μουσουλμανικές κοινότητες της διασποράς. Ο ισλαμικός φονταμενταλισμός αποτελεί πρόκληση για τις δυτικές αξίες και κοινωνίες, οι οποίες καλούνται να εφεύρουν τρόπους υπεράσπισης των αξιών τους.