Οι σχέσεις Ελλάδας - Γιουγκοσλαβίας στον Ψυχρό Πόλεμο: Στρατηγικές, πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις

Abstract

Η παρούσα εργασία αποσκοπεί να προσεγγίσει τις στρατηγικές, πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις, στις σχέσεις Ελλάδας-Γιουγκοσλαβίας, και πως αυτές διαμορφώθηκαν στο περιβάλλον του Ψυχρού Πολέμου. Μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η Ευρώπη χωρίστηκε σε δυο «κόσμους» και διαμορφώθηκε μια νέα πραγματικότητα αυτή του Ψυχρού Πολέμου. Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος, αποτέλεσε την πρώτη έκφραση της Ψυχροπολεμικής περιόδου. Πέραν της ιδεολογικής σύγκρουσης των αντιμαχόμενων πλευρών εξέφρασε τον ανταγωνισμό των γεωστρατηγικών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου. Η Γιουγκοσλαβία μέχρι τη ρήξη Τίτο Στάλιν αποτέλεσε υποστηρικτικό παράγοντα των δυνάμεων του Δημοκρατικού Στρατού, ενώ η παρέμβαση των Αμερικανών στην εμφύλια διαμάχη καθόρισε την πορεία του εμφυλίου και τον προσανατολισμό της χώρας προς στη Δύση. Η ρήξη στις σχέσεις Γιουγκοσλαβίας και ΕΣΣΔ συνέβαλε στη στροφή της Γιουγκοσλαβίας προς τη Δύση, αλλά ο κομμουνιστικός προσανατολισμός της χώρας δημιούργησε τις προϋποθέσεις για τον «τρίτο δρόμο» μεταξύ Ανατολής Δύσης. Ο τρίτος δρόμος και οι πολιτικές επιλογές του Τίτο συνέβαλαν καθοριστικά στη δημιουργία του Κινήματος των Αδεσμεύτων και στη σταθερή υποστήριξη των ελληνικών θέσεων στο Κυπριακό ζήτημα. Οι σχέσεις Ελλάδας Γιουγκοσλαβίας επηρεάστηκαν από την πορεία των σχέσεων Γιουγκοσλαβίας ΕΣΣΔ. Σε περιόδους σύγκρουσης οδήγησαν σε στενότερες σχέσεις, όπως αυτή του Βαλκανικού Συμφώνου, ενώ σε περιόδους προσέγγισης συνέβαλαν στην κορύφωση της διαμάχης με αφορμή το Μακεδονικό ζήτημα. Ζήτημα που ξεκίνησε από τη δημιουργία της OΔΜ, και ερμηνεύθηκε από την Γιουγκοσλαβία ως ζήτημα ταυτοτήτων, ενώ από την Ελλάδα ως ζήτημα εθνικής ασφάλειας και εδαφικών διεκδικήσεων, και συνεχίστηκε και μετά την ανεξαρτητοποίηση της, κατά τη διάλυση της ΟΔΓ, και την αναγνώρισή της από τον ΟΗΕ ως ΠΓΔΜ.