Η Άννα Κομνηνή στην εποχή της και στη Νεότερη Λογοτεχνία

Abstract

Η Άννα Κομνηνή ήταν μια ξεχωριστή προσωπικότητα μέσα στη δυναστεία των Κομνηνών, η οποία έκανε ιδιαίτερα αισθητή την παρουσία της σε όλο το φάσμα της ζωής της. Όσο διψούσε για δόξα και εξουσία, άλλο τόσο επιδίωκε την επιμόρφωσή της από μικρή ηλικία, παρά τις δυσκολίες που αντιμετώπιζε ως γυναίκα εκείνης της εποχής, αν και πριγκίπισσα. Μπορεί να μην έγινε συμβασιλέας στο πλευρό του συζύγου της αν και ηλικιακά δικαιούνταν τον θρόνο και κατά συνέπεια το αυτοκρατορικό στέμμα που της είχε ήδη δοθεί από τη γέννησή της, παρά τη μηχανορραφία που οργάνωσε σε συνεργασία με τη μητέρα της για να εκτοπίσει τον αδελφό της, Ιωάννη Β', αλλά διακρίθηκε στα γράμματα. Εξορισμένη σε μια μονή της Κωνσταντινούπολης, διέπρεψε με το πλούσιο ιστορικό της έργο, <<την Αλεξιάδα>>, η οποία χωρίζεται σε δεκαπέντε βιβλία. Το συγκεκριμένο έργο αποτελεί ένα εγκώμιο για την πολεμική δράση του πατέρα της, Αλέξιου Α' Κομνηνού. Ο τρόπος γραφής της αποδίδει τους διευρυμένους γνωριστικούς της ορίζοντες, το συγγραφικό της ταλέντο, το πείσμα και την επιμονή της στη λεπτομέρεια ως προς την καταγραφή των πολεμικών συγκρούσεων, αλλά και την υποκειμενικότητά της, αφού όλο το έργο αποτελεί έναν ύμνο αφιερωμένο στον πατέρα της. Ήταν από τις ελάχιστες Βυζαντινές που μετά το θάνατό τους σώζεται πλούσιο συγγραφικό έργο και η μοναδική, η οποία επεξεργάστηκε με τέτοιο ζήλο την ιστοριογραφία. Γι' αυτό, άλλωστε, επηρέασε βαθιά διάφορους συγγραφείς της αρχαιότητας, όπως ο Γεώργιος Τορνίκης, ο Κωνσταντίνος Καβάφης κ.ά.Τα στοιχεία του χαρακτήρα της σκιαγραφούν μια δυναμική, τολμηρή, άκρως μορφωμένη και φιλόδοξη γυναίκα σε αντίθεση με τη μέση Βυζαντινή γυναίκα. Μόνο η μητέρα έχαιρε της εκτίμησης και του σεβασμού της οικογένειας. Γενικά, οι συνθήκες ζωής αποδεικνύουν πόσο εγκλωβισμένη στο σπίτι ήταν η γυναίκα, καθώς καθημερινά βίωνε τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη στέρηση κάθε είδους ελευθερίας, καθώς οποιαδήποτε έξοδος από την οικία έπρεπε να έχει σαφή λόγο και αφορμή και δεν γινόταν ποτέ χωρίς τη συνοδεία κάποιου δούλου, ο οποίος φυσικά θα ήταν ευνούχος για την αποφυγή πειρασμών. Ο συντηρητικός τρόπος ζωής, αλλά και οι αναχρονιστικές αντιλήψεις της κοινωνίας έχουν άμεσο αντίκτυπο στην εξωτερική εμφάνιση της γυναίκας, η οποία πάντα πρέπει να φορά κάποιο μαντίλι στο πρόσωπο, για να είναι προφυλαγμένη από τα αδιάκριτα βλέμματα των αντρών. Αν και προστατευόταν από τον νόμο γύρω από συγκεκριμένα ζητήματα, η καταπίεση και η περιθωριοποίησή της είναι έκδηλες σε όλον τον Μεσαίωνα!