Οι μεταρρυθμίσεις στα συνταξιοδοτικά συστήματα των χωρών της Νότιας Ευρώπης

Abstract

Οι μεταρρυθμιστικές τάσεις που κυριάρχησαν στα συνταξιοδοτικά συστήματα της Ελλάδας, Ιταλίας, Ισπανίας και Πορτογαλίας, την περίοδο 1990-2013, αποτελούν το επίκεντρο της έρευνάς μας. Ενδημικά προβλήματα, οικονομικές και δημογραφικές πιέσεις, καθώς και εξωτερικοί περιορισμοί διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην πορεία των μεταρρυθμίσεων που εφαρμόστηκαν την περίοδο αυτή. Αμέτοχοι απ’ αυτή τη διεργασία δεν έμειναν οι εσωτερικοί παράγοντες (κοινωνικοί εταίροι, ομάδες συμφερόντων, κόμματα). H μελέτη των μεταρρυθμίσεων θα επιχειρηθεί σε δύο φάσεις: η πρώτη, περιλαμβάνει όσες έλαβαν χώρα από τις αρχές της δεκαετίας του 1990 μέχρι και την έναρξη της οικονομικής κρίσης, και β) η δεύτερη, εκείνες που υιοθετήθηκαν κατά τη διάρκειά της. Παράλληλα, θα αξιολογηθούν οι συνέπειές τους σε θεσμικό και αναδιανεμητικό επίπεδο, και θα αναζητηθούν οι προοπτικές βιωσιμότητας των συστημάτων. Ο περιορισμός της δημοσιονομικής εξάρτησης και η σταθεροποίηση των οικονομικών των συνταξιοδοτικών συστημάτων ήταν βασική προτεραιότητα κάθε παρέμβασης. Οι μεταβολές, που προωθήθηκαν άλλοτε ως εσωτερική αναγκαιότητα και άλλοτε ως εξωτερικός καταναγκασμός, οδήγησαν σε ανασυγκρότηση των συνταξιοδοτικών συστημάτων των χωρών της Ν. Ευρώπης. Μέσα από τη διαδικασία των αναθεωρήσεων, τα συστήματα απώλεσαν ορισμένα, κράτησαν κάποια άλλα κοινά χαρακτηριστικά, ενώ εισήγαγαν νέα στοιχεία. H επίδραση της οικονομικής κρίσης, στις πρόσφατες μεταρρυθμίσεις, λειτούργησε ως προωθητικός μηχανισμός, που επιτάχυνε τις διαδικασίες.