Το δεύτερο άσμα του Δημόδοκου: Μορφή και λειτουργία στην Οδύσσεια

Abstract

Από τα τρία άσματα που απαγγέλει ο αοιδός Δημόδοκος (ραψ. θ) στο νησί των Φαιάκων ύστερα από προτροπή του βασιλιά Αλκίνοου προκειμένου να ευχαριστήσει και να διασκεδάσει τον φιλοξενούμενό του Οδυσσέα, καθώς και τους υπόλοιπους παρευρισκόμενους στη γιορτή, το δεύτερο σε σειρά με το οποίο θα ασχοληθούμε εκτενώς και στην παρούσα εργασία, καταφέρνει να ξεχωρίσει από τα άλλα δύο για αρκετούς λόγους. Η βασικότερη όμως αιτία είναι η επιλογή του θέματος που έχει θελήσει να παρουσιάσει ο αοιδός ενώπιον του ακροατηρίου του. Ο Δημόδοκος στη ραψ. θ της Οδύσσειας εμφανίζει τους θεούς του Ολύμπου με μία τελείως διαφορετική σκοπιά από αυτή που είχε συνηθίσει να ακούει το κοινό μέχρι τότε. Μπορούμε να ισχυριστούμε πως είναι ιδιαίτερα τολμηρός στην αφήγησή του καθώς δεν φοβάται να τους παρουσιάσει με έναν τρόπο περισσότερο χιουμοριστικό, πιο κωμικό, ένα στοιχείο που υποθέτουμε πως προϋπήρχε της ομηρικής ποίησης αλλά δεν γνωρίζουμε σε πόσο μεγάλο βαθμό τη συγκεκριμένη εποχή. Στο δεύτερο άσμα θα παρακολουθήσουμε τους θεούς να είναι εκείνοι που πέφτουν σε σφάλματα ηθικού περιεχομένου όπως επίσης εκείνοι που αναγκάζονται να έρθουν αντιμέτωποι με τις συνέπειες των απερίσκεπτων πράξεών τους. Ο Δημόδοκος απαγγέλλει για τον κρυφό μα ταυτόχρονα άδοξο έρωτα που θέλησε να βιώσει η θεά Αφροδίτη με τον Άρη, τον θεό του πολέμου, ενώ την ίδια στιγμή εμφανίζεται να είναι παντρεμένη με τον Ήφαιστο, έναν θεό που δεν τύχαινε τουλάχιστον ισάξιας εξωτερικής ομορφιάς με της συζύγου του. Όσο ενδιαφέρον και περιέργεια σχετικά με την πλοκή και την εξέλιξη της ιστορίας μπορεί να προκαλεί σε εμάς τους μεταγενέστερους ένα τέτοιο θέμα, τόσα προβλήματα όμως ανακύπτουν σχετικά με το περιεχόμενό του. Π.χ. ο Δημόδοκος είχε στηριχθεί σε κάποιο προγενέστερο ποίημα άγνωστο σε εμάς ή είχε επιλέξει να απαγγείλει ένα «καινοτόμο» άσμα ως προς το περιεχόμενο του θέματος μπροστά στο ακροατήριο που τον παρακολουθούσε; Μήπως υπάρχουν συγκεκριμένοι λόγοι τους οποίους αγνοούσε το κοινό και εσκεμμένα προτίμησε ο αοιδός της Σχερίας να τραγουδήσει το συγκεκριμένο άσμα τη δεδομένη στιγμή; Ποιες διαφορές ή ομοιότητες παρουσιάζουν οι πρωταγωνιστές θεοί που εμφανίζονται στο δεύτερο άσμα με τον αντίστοιχο ρόλο τους στην Ιλιάδα; Τέλος ποιο το μέγεθος της επιρροής του δεύτερου άσματος του Δημόδοκου στη μεταγενέστερη δραματική ποίηση; Σε όλα τα παραπάνω ερωτήματα θα προσπαθήσουμε μέσα από διάφορες μελέτες που έχουν κατά καιρούς γίνει να δώσουμε απαντήσεις άλλοτε αισθανόμενοι περισσότερη σιγουριά γι’ αυτές και άλλοτε στηριζόμενοι αποκλειστικά σε υποθέσεις.