Λεξιλογική δήλωση του φύλου στη διηγηματογραφία του Παπαδιαμάντη: Ανάλυση με σώματα κειμένων

Abstract

Η διπλωματική αυτή εργασία έχει στόχο να διερευνήσει τη λεξιλογική δήλωση του φύλου σε ένα σώμα κειμένων 551.589 δειγμάτων, που περιλαμβάνει όλα τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη. Το σώμα κειμένων αναλύθηκε ποσοτικά και ποιοτικά με τη χρήση των μεθοδολογικών εργαλείων της Γλωσσολογίας Σωμάτων Κειμένων. Ύστερα από σύγκριση με το λογοτεχνικό υπόσωμα του Διαχρονικού Σώματος Ελληνικών Κειμένων του 20ού αιώνα υπολογίστηκαν οι λέξεις-κλειδιά, δηλαδή οι στατιστικά σημαντικές λέξεις, για το σώμα κειμένων Παπαδιαμάντη. Αφού επιλέχθηκαν από αυτές μόνο οι τύποι οι σχετικοί με το φύλο, έγινε λημματοποίηση και κατηγοριοποίησή τους σε λεξιλόγιο που δηλώνει άνδρες, λεξιλόγιο που δηλώνει γυναίκες, γενικευτικές λέξεις, λέξεις απροσδιόριστου φύλου και λέξεις που δηλώνουν και τα δύο φύλα. Οι τύποι αυτοί διακρίθηκαν επίσης στις κατηγορίες: φύλο, ηλικιακό φύλο, προσφωνήσεις, προτακτικά, επαγγέλματα, οικογένεια, άλλες ιδιότητες. Μελετήθηκαν οι συμφραστικοί πίνακες των λέξεων που δηλώνουν το φύλο προκειμένου να αναδειχθούν οι σημασίες και οι συνάψεις τους. Στο σύνολο του σώματος κειμένων του Παπαδιαμάντη επικρατεί το αρσενικό φύλο στη λεξιλογική δήλωση του φύλου. Αντίθετα, στην κατηγορία του φύλου κυριαρχεί το θηλυκό, υποδεικνύοντας ότι η γυναικεία παρουσία βρίσκεται στο επίκεντρο της παπαδιαμαντικής δημιουργίας. Παράλληλα, όπως αναμένεται από την κοινωνική θέση των φύλων εκείνη την εποχή, οι γυναίκες φαίνεται να είναι άμεσα συνδεδεμένες με τον χώρο του σπιτιού και εγκλωβισμένες στον μικρόκοσμο της οικογένειας. Από μικρή ηλικία προετοιμάζονται για τον ρόλο τους ως μητέρες, σύζυγοι και νοικοκυρές χωρίς να έχουν το δικαίωμα στην εργασία. Αντιθέτως, οι άνδρες κινούνται με άνεση στο δημόσιο χώρο, αναφέρονται συχνά με βάση το επάγγελμα που ασκούν, ενώ είναι απόντες από την οικογένεια και την ανατροφή των παιδιών. Διαθέτουν μάλιστα εξουσία και δύναμη, καθιστώντας τις γυναίκες εξαρτημένες και υποταγμένες σε αυτούς. Τα ευρήματα αυτά επιβεβαιώνουν τη μελέτη της Γκασούκα (1995) για τις γυναίκες στα έργα του Παπαδιαμάντη και τονίζουν τη σημασία της κοινωνικής θέσης των δύο φύλων της εποχής του. Η μελέτη της συχνότητας του λεξιλογίου του Παπαδιαμάντη και η κατηγοριοποίηση του έμφυλου λεξιλογίου του υποδεικνύουν ανισότητες μεταξύ των δύο φύλων σε καθεμιά από τις κατηγορίες που διακρίθηκαν και αποτελούν επομένως σημαντικά στοιχεία για την ανάδειξη της γλωσσικής ασυμμετρίας.