Οι αντιλήψεις των εκπαιδευτικών για τη θέση και το νόημα της αξιοκρατίας στο πλαίσιο του εξεταστικού και βαθμολογικού συστήματος της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης

Abstract

Αντικείμενο της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση των αντιλήψεων των εκπαιδευτικών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης στην Ελλάδα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο νοηματοδοτούν την «αξιοκρατία» στο Δημοτικό ως μια αξιακή αρχή και τον τρόπο με τον οποίο τη συνδέουν με το εξεταστικό και βαθμολογικό σύστημα της εν λόγω βαθμίδας. Στόχος της έρευνας είναι να αναδείξει το είδος συσχέτισης ανάμεσα στις αντιλήψεις των εκπαιδευτικών αναφορικά με την έννοια της αξιοκρατίας και στον τρόπο που αυτές ενδεχομένως επηρεάζουν τις στάσεις τους και τις συμπεριφορές τους, στο πλαίσιο του εξεταστικού και βαθμολογικού συστήματος, καθώς και τις αλληλεπιδράσεις που λαμβάνουν χώρα στο πεδίο της σχολικής διαδικασίας και πραγματικότητας κι αν τελικά αυτή η τελευταία όπως διαμορφώνεται υπηρετεί την αξιοκρατία ή την επιλεκτική και ιεραρχική λειτουργία του σχολείου και δη της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης. Τα ερευνητικά ερωτήματα της έρευνας αφορούν: (α) τη νοηματοδότηση των εκπαιδευτικών σχετικά με τον όρο «αξιοκρατία» και τη θεώρησή τους για τη σπουδαιότητά της στον χώρο της εκπαίδευσης, (β) το κατά πόσο πιστεύουν οι εκπαιδευτικοί ότι το ισχύον εξεταστικό και βαθμολογικό σύστημα συνιστά την ασφαλιστική δικλείδα για την επικράτηση της αξιοκρατίας στο σχολείο και πόσο θεωρούν ότι επηρεάζει τη διαμόρφωση της στάσης των παιδιών απέναντι στη γνώση και τη μάθηση, (γ) τη γνώμη των εκπαιδευτικών για τη θεώρηση πως η εξασφάλιση της σχολικής αξιοκρατίας επηρεάζεται κι από άλλους παράγοντες που δεν έχουν να κάνουν με το σχολείο, οι οποίοι βρίσκουν την έκφραση της επιρροής τους μέσα από τις εξετάσεις και τους βαθμούς και (δ) το πώς νομίζουν οι ίδιοι ότι η ιδέα της αξιοκρατίας στην εκπαίδευση θα μπορούσε να ενισχυθεί ώστε να γίνει πιο ουσιαστική. Στο πλαίσιο της εμπειρικής διερεύνησης του θέματος χρησιμοποιήθηκε ποιοτικού τύπου μεθοδολογία με εργαλείο συλλογής δεδομένων την ημιδομημένη συνέντευξη. Το δείγμα αφορούσε 12 εκπαιδευτικούς από π έ ν τ ε ( 5 ) Δημοτικά Σχολεία του νομού Κορινθίας. Τα ευρήματα της έρευνας επιβεβαιώνουν τα συμπεράσματα και τις τοποθετήσεις σχετικών μελετών τ α ο π ο ί α σ υ γ κ λ ί ν ο υ ν σ τ η δ ι α π ί σ τ ω σ η ότι η αξιοκρατία βρισκόμενη υπό αμφισβήτηση για θεμιτούς λόγους δεν αποτελεί παρά ένα ιδεολόγημα κι έναν μύθο. Σύμφωνα με τους εκπαιδευτικούς το εξεταστικό και βαθμολογικό σύστημα είναι ανεπαρκές για την αντιστάθμιση των κοινωνικοπολιτισμικών διαφορών, αναχαιτιστικό ως προς την επίδοση των παιδιών από χαμηλά κοινωνικά στρώματα και με στοιχεία ετικετοποίησης προς αυτά αλλά και σε αντίθετη κατεύθυνση με την προώθηση των «ίσων ευκαιριών» και τη βελτίωση της προόδου όλων των μαθητών μέσα από μια σωστή ανατροφοδότηση. Επίσης, βρισκόμενο σε συσχέτιση με την ανάπτυξη της απομνημόνευσης κι όχι της κριτικής και αποκλίνουσας σκέψης, είναι αδιάφορο ως προς τη συναισθηματική ανάπτυξη των μαθητών και αντιθέτως ιδιαίτερα στρεσογόνο. Οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, προβληματισμένοι και διχασμένοι για τον σωστό τρόπο εξέτασης και βαθμολόγησης καθώς και στην προσπάθειά τους για την εξισορρόπηση μειονεκτημάτων και πλεονεκτημάτων του συστήματος, αποφασισμένοι για τη δική τους παρέμβαση στη διαμόρφωση ενός πιο ήπιου συστήματος για τους μη ευνοημένους μαθητές, αλλά υπό την πίεση των γονέων για τις εξετάσεις και ιδιαίτερα τη βαθμολογία, προτείνουν τα εξής γιατην ενίσχυση της αξιοκρατίας στο Ελληνικό Δημοτικό Σχολείο: (α) επικράτηση της περιγραφικής έναντι της αριθμητικής αξιολόγησης με διευρυμένη κλίμακα αξιολόγησης, (β) αυτοαξιολογητική μέθοδο με «portfolio» σε ομαδοσυνεργατικό πλαίσιο μέσα από την πραγματοποίηση «project», (γ) ενισχυτική διδασκαλία και αξιολόγηση καθώς και μετάθεση της βαθμολόγησης για μεταγενέστερο στάδιο, (δ) συνεχή επιμόρφωση και ενημέρωση των εκπαιδευτικών αλλά και διαμόρφωση ορίων και κόκκινων γραμμών από τους εκπαιδευτικούς και τις Διευθύνσεις Εκπαίδευσης στους γονείς, (ε) απαγκίστρωση από την εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο = γενικότερη και ουσιαστική αλλαγή στη δομή του εκπαιδευτικού συστήματος.