Εκπαιδευτική ηγεσία ή γραφειοκρατική διοίκηση; Απόψεις των διευθυντών Π.Ε. σχετικά με τις ηγετικές / διοικητικές πρακτικές που ακολουθούν για την αποτελεσματικότητα του έργου τους

Abstract

Ο έντονος προβληματισμός που αναπτύσσεται σχετικά με την αποτελεσματικότητα του έργου των διευθυντών των σχολικών μονάδων αποτελεί σημαντικό πεδίο θεωρητικών αναζητήσεων αλλά και εμπειρικών ερευνών τις τελευταίες δεκαετίες. Τα αποτελέσματα των όσων μέχρι τώρα έχουν διατυπωθεί συσχετίζουν την ικανότητα των διευθυντών να προσαρμόζουν και να αναπτύσσουν τη συμπεριφορά τους με τη διαμόρφωση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των σχολείων που διοικούν. Στην κατεύθυνση αυτή και η παρούσα εργασία, βασιζόμενη στις θεωρητικές αναφορές αλλά και σε διενεργηθείσες εμπειρικές έρευνες, αναζητά τα χαρακτηριστικά των μορφών ηγεσίας και διοίκησης που οι διευθυντές των σχολείων πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης επιλέγουν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους μέσα από τη διερεύνηση τριών διερευνητικών ερωτημάτων που σχετίζονται με: α. τον βαθμό των δυνατοτήτων να αναπτύξουν ηγετικές συμπεριφορές διοικώντας τα σχολεία τους στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο, β. τον βαθμό της εμπλοκής τους σε γραφειοκρατικές λειτουργίες διεκπεραίωσης και κατά πόσο ο ρόλος τους αυτός διευκολύνει ή παρεμποδίζει τη λειτουργία του σχολείου και γ. το κατά πόσο θεωρούν ότι κατά την εκπλήρωση των καθηκόντων τους οι λειτουργίες της διοίκησης και της ηγεσίας μπορούν να δρουν συμπληρωματικά προκειμένου να εξασφαλίζεται η εύρυθμη λειτουργία των σχολείων. Η παρούσα έρευνα ήταν ποσοτική έρευνα επισκόπησης με χρήση μεθόδου συλλογής δεδομένων το ερωτηματολόγιο, αποτελούμενο από κλειστές στην πλειοψηφία του ερωτήσεις. Από την αναζήτηση της ισχύουσας πραγματικότητας, μέσω των δηλώσεων των διευθυντών σχετικά με τον τρόπο διοίκησης, πληροφορηθήκαμε ότι οι ίδιοι εμπλέκονται σε μεγάλο βαθμό σε απλές διαχειριστικές και διεκπεραιωτικές εργασίες που στοχεύουν στην εξυπηρέτηση της ισχύουσας συγκεντρωτικής εκπαιδευτικής πολιτικής αλλά παράλληλα αισθάνονται ότι με τις προσπάθειές τους, αξιοποιώντας την σχετική αυτονομία που τους προσφέρεται, συμβάλλουν στην αποτελεσματικότητα της εκπαιδευτικής μονάδας της οποίας ηγούνται, εφαρμόζοντας τις σύγχρονες αντιλήψεις που σχετίζονται με την ηγεσία και τη διοίκηση. Η εργασία αναπτύσσεται σε πέντε κεφάλαια: Το πρώτο κεφάλαιο προσεγγίζει θεωρητικές πτυχές του θέματος με τις παρουσιάσεις των ορισμών των εννοιών της ηγεσίας και της διοίκησης. Παρουσιάζονται και αναλύονται οι μορφές και τα είδη τους σύμφωνα με τις βιβλιογραφικές επισημάνσεις αλλά και όπως αυτά αποτυπώνονται στο ελληνικό́ νομοθετικό θεσμικό́ πλαίσιο και περιγράφονται σε κείμενα των υπερεθνικών οργανισμών (Ε.Ε και ΟΟΣΑ). Το δεύτερο κεφάλαιο αποτελείται από σειρά βιβλιογραφικών αναφορών από μελέτες στην Ελλάδα και διεθνώς οι οποίες εστιάζονται: α. στην άμεση σχέση του ρόλου της σχολικής ηγεσίας και διοίκησης και σχετίζονται με τη θεμελίωση θετικού σχολικού κλίματος, β. στην προσέγγιση της εκπαιδευτικής ηγεσίας από την ηθική της πλευρά γ. σε διοικητικές πρακτικές ως αποτέλεσμα της αξιοποίησης των περιθωρίων αυτονομίας της σχολικής μονάδας. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η μεθοδολογική προσέγγιση που ακολουθήθηκε και στο τέταρτο κεφάλαιο αναλύονται τα δεδομένα και γίνεται περιγραφή των αποτελεσμάτων. Τέλος, στο πέμπτο κεφάλαιο διατυπώνονται τα συμπεράσματα της έρευνας και παρουσιάζονται οι περιορισμοί και ιδέες για περεταίρω μελέτη.