Βιβλιογραφική ανασκόπηση του ρόλου των ΟΤΑ στην ανάπτυξη της κυκλικής οικονομίας, με μελέτη περίπτωσης την Ιταλία

Abstract

Η συμβατική κατανόηση της οικονομικής δραστηριότητας είναι βασισμένη σε ένα γραμμικό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο οι φυσικοί πόροι εξάγονται και μετατρέπονται σε προϊόντα· τα προϊόντα αυτά αγοράζονται και χρησιμοποιούνται από τους καταναλωτές, οι οποίοι όταν αυτά φτάνουν στο τέλος της ζωής τους, τα αποσύρουν. Ωστόσο το μοντέλο αυτό κρίνεται μη βιώσιμο σε μακροπρόθεσμη βάση, καθώς αγνοεί τις υψηλές οικονομικές, περιβαλλοντικές κι κοινωνικές δαπάνες που σχετίζονται με την εξόρυξη, τη μετατροπή και τη διάθεση των πόρων. Αντίθετα, μια Κυκλική Οικονομία προσφέρει ένα εναλλακτικό μοντέλο, σύμφωνα με το οποίο η προστιθέμενη αξία των προϊόντων, των υλικών και των πόρων, διατηρείται για όσο είναι δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ενώ ο όγκος των αποβλήτων παρουσιάζει σημαντική μείωση ή ακόμη και εξάλειψη. Η μετάβαση προς μια Κυκλική Οικονομία συνεπάγεται αλλαγές και καινοτόμες δράσεις όχι μόνο στις τεχνολογίες αλλά και στην οργάνωση, την κοινωνία, τις μεθόδους χρηματοδότησης και την πολιτική και αφορά τους δρώντες σε όλους τους τομείς και τα επίπεδα διακυβέρνησης. Ακόμη και σε μία Κυκλική Οικονομία, υπάρχει πάντα το στοιχείο της γραμμικότητας, δεδομένου ότι γίνεται χρήση πρωτογενών πόρων και οδηγούνται σε απόρριψη τα υπολειμματικά απόβλητα. Ωστόσο, η μετάβαση προς μια Κυκλική Οικονομία, κρίνεται αναγκαία, καθώς αποτελεί μια μετασχηματιστική ευκαιρία που μπορεί να προσφέρει μακροπρόθεσμα οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά οφέλη. Σε ό, τι αφορά την Ευρώπη, η δυναμική της Κυκλικής Οικονομίας αναγνωρίζεται από όλο και περισσότερες Ευρωπαϊκές Χώρες και Περιφέρειες, καθώς και από τα Ευρωπαϊκά Θεσμικά Όργανα. Πράγματι, το Δεκέμβριο 2015 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε το πακέτο της «Κυκλικής Οικονομίας», φιλοδοξώντας στην ενίσχυση της παγκόσμιας ανταγωνιστικότητας, στην προώθηση μιας βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Οι πέντε τομείς πάνω στους οποίους έχει θέσει προτεραιότητα το πακέτο της Κυκλικής Οικονομίας είναι τα πλαστικά, τα απόβλητα τροφίμων, πρώτων υλών ζωτικής σημασίας, κατασκευών και κατεδαφίσεων καθώς και η βιομάζα και τα προϊόντα βιολογικής βάσης. Επί της ουσίας, οι προσεγγίσεις της Κυκλικής Οικονομίας θέτουν εκτός σχεδιασμού τα απόβλητα και επικεντρώνονται στην καινοτομία σε όλο το μήκος της αλυσίδας αξίας, περιορίζοντας τις λύσεις που σχετίζονται με το τέλος της ζωής ενός προϊόντος. Σημαντικό ρόλο σε όλη αυτή την προσπάθεια διαδραματίζουν και οι Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές. Πιο συγκεκριμένα, στο στάδιο σχεδιασμού ενός προϊόντος, οι Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές δύνανται να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση σε ό, τι αφορά την αγορά προϊόντων και λύσεων που χρησιμοποιούν αποτελεσματικά τους πόρους, προϊόντα που μπορούν εύκολα να επισκευαστούν, να ανακυκλωθούν ή να επαναχρησιμοποιηθούν. Έπειτα, στο στάδιο της παραγωγής, οι Πόλεις και οι Περιφέρειες, μπορούν να συνεργαστούν με άλλους ενδιαφερόμενους φορείς για την προώθηση της βιώσιμης προσπάθειας των πρώτων υλών και τους διαφορετικούς τρόπους κυκλοφορίας αυτών. Οι Τοπικές και Περιφερειακές Αρχές μπορούν επίσης να επηρεάσουν ενεργά πρότυπα κατανάλωσης ων νοικοκυριών, των επιχειρήσεων και των Οργανισμών. Δεδομένου ότι η συλλογή και η ανακύκλωση των αποβλήτων είναι δύο από τις ευθύνες που πιο συχνά συνδέονται με το δημοτικό επίπεδο, μια βελτιωμένη διαδικασία περισυλλογής αποβλήτων μπορεί να αποτελέσει το πρώτο βήμα προς μια Κυκλική Οικονομία. Η Ιταλία, βρίσκεται ανάμεσα στις Ευρωπαϊκές Χώρες, που θα κληθεί μέσα στην επόμενη δεκαετία να αντιμετωπίσει τη μεγάλη πρόκληση και να ανταποκριθεί όσο το δυνατόν καλύτερα και αποτελεσματικότερα στις σύνθετες περιβαλλοντικές και κοινωνικές δυναμικές, διατηρώντας ταυτόχρονα την ανταγωνιστικότητα του παραγωγικού της συστήματος. Η μετάβαση σε μια Κυκλική Οικονομία απαιτεί τη δομική αλλαγή, την καινοτομία και την ανάπτυξη νέων επιχειρηματικών μοντέλων, ικανών να διαμορφώσουν το μέλλον της Ιταλικής Οικονομίας και Κοινωνίας.