Έμφυλη βία και διακρίσεις σε βάρος προσφυγισσών και μεταναστριών στον ελλαδικό χώρο: μια ποιοτική προσέγγιση

Abstract

Οι έννοιες της βίας και της διάκρισης και τα περιστατικά που σχετίζονται με αυτές, αποτελούν διαχρονικά κοινωνικά ζητήματα, καθώς η συχνότητα του φαινομένου τείνει να έχει αυξηθεί ραγδαία την τελευταία δεκαετία. Πιο συγκεκριμένα, το φαινόμενο της έμφυλης βίας είναι αυτό στο οποίο παρατηρήθηκε η μεγαλύτερη αύξηση κατά την διάρκεια του Covid αλλά συνεχίστηκε και μετά την ύφεση του ιού, γεγονός που στον ελλαδικό χώρο δεν ήταν τόσο συχνό. Ωστόσο, η βία και η διάκριση είναι αρκετά γνώριμες έννοιες σε ανθρώπους που προέρχονται από άλλη χώρα (μετανάστες ή πρόσφυγες) και έχουν επιλέξει αυτοβούλως ή καταναγκαστικά, την Ελλάδα ως τόπο προορισμού και εγκατάστασης. Ειδικά για τις γυναίκες, προσφύγισσες- μετανάστριες, που χαρακτηρίζονται από διπλή εαυλωτότητα, η έμφυλη βία, η διάκριση και η οποιαδήποτε μορφή βίας είναι καταστάσεις με τις οποίες είναι δυστυχώς σχεδόν εξοικειωμένες. Η παρούσα μελέτη επιχειρεί να προσεγγίσει αυτά τα ζητήματα της βίας και των διακρίσεων σε πρόσφυγες και μετανάστες εστιάζοντας κυρίως στις γυναίκες και την έμφυλη βία. Αρχικά αποσαφηνίζονται οι ορισμοί του πρόσφυγα και του μετανάστη ώστε να καθοριστεί ένα από τα βασικά ποιοτικά χαρακτηριστικά του δείγματος της έρευνας. Έπειτα προσεγγίζονται οι έννοιες της βίας και των διακρίσεων, οι οποίες στην συνέχεια παρατίθενται πιο αναλυτικά και συγκεκριμένα σε όλο το μεταναστευτικό φάσμα που συναντώνται, καλύπτοντας ένα ικανοποιητικό θεωρητικό μέρος της βιβλιογραφίας και των ερευνών που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί. Η μέθοδος της έρευνας που επιλέχθηκε είναι η ποιοτική φαινομενολογική προσέγγιση, με εργαλείο την συνέντευξη, διότι σκοπός είναι να ακουστούν τα προσωπικά βιώματα, οι αντιλήψεις και απόψεις 6 γυναικών με την μεταναστευτική ή προσφυγική ιδιότητα και η ανάλυση των δεδομένων έγινε μέσω της θεματικής ανάλυσης. Τα κύρια συμπεράσματα που εξήχθησαν συνοψίζονται στα εξής: 1) Εδραιωμένες βαθιά παγιωμένες στερεοτυπικές πεποιθήσεις στην διαμόρφωση της αντίληψης της έννοιας και αποδοχής της βίας βάσει του έντονου πατριαρχικού οικογενειακού και κοινωνικού περιβάλλοντος, 2) Δυσκολία προσαρμογής και αποδοχής τον πρώτο καιρό της εγκατάστασης λόγω της διαφορετικής γλώσσας, 3) Η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και τις οργανώσεις προστασίας γυναικών υπάρχει ως έναν βαθμό. 4) Οι αλλαγές εξασφάλισης καλύτερων συνθηκών διαβίωσης έγκεινται περισσότερο στην προσωπική ευθύνη. 5) Πεποίθηση ότι οι άνδρες είναι σε πιο πλεονεκτική θέση συγκριτικά με τις γυναίκες σε θέματα διάκρισης και βίας. 6)Διάκριση βάσει στερεοτυπικών αντιλήψεων και εκδήλωση περιστατικών βίας όλων των μορφών, 7) Στην πλειοψηφία υπήρχαν προτάσεις για αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο αναφορικά με την βελτίωση και αντιμετώπιση των περιστατικών βίας.