Κοινωνική πρόνοια, υγεία και επιτήρηση της φτώχειας στην Αθήνα το α΄ μισό του 19ου αιώνα η συμβολή των αδημοσίευτων πρακτικών του δημοτικού συμβουλίου αθηνών (1841 – 1842)

Abstract

Το θέμα της εργασίας είναι η εξέταση της κοινωνικής πρόνοιας στους απόρους της μετεπαναστατικής Ελλάδας στην πόλη των Αθηνών, ιδίως των πρώην αγωνιστών και άλλων κοινωνικών ομάδων, της περίθαλψης των ασθενών, της φροντίδας των έκθετων βρεφών αλλά και της επιτήρησης της εξαθλιωμένης μάζας των φτωχών που κατέκλυσε την πρωτεύουσα στο β΄ και γ΄ τέταρτο του 19ου αιώνακαι του φαινομένου της ληστείας. Η εξέταση πραγματοποιείται μέσα από αδημοσίευτες αποφάσεις της δημοτικής αρχής της περιόδου 1841 – 1842, τεκμήρια που διατηρούνται στον παλαιότερο σωζόμενο τόμο Πρακτικών του Δημοτικού Συμβουλίου Αθηνών. Η εξέταση των τεκμηρίων εγγράφεται μέσα σε ένα ευρύτερο πλέγμα ιστορικών συνθηκών, πολιτειακών μεταβολών (Αντιβασιλεία, απόλυτη μοναρχία Όθωνα, προετοιμασία του κινήματος του 1843 με την απαίτηση παραχώρησης Συντάγματος κτλ) και μεταβαλλόμενων κοινωνικών συνθηκών. Ταυτόχρονα, εξετάζεται η κρατική νομοθετική παραγωγή και οι μεταβολές της στην προσπάθεια να οριστούν οι αρμοδιότητες σε ζητήματα κοινωνικής πολιτικής αλλά και επιτήρησης του φτωχού πληθυσμού. Από την εξέταση των πηγών, κυρίως των Πρακτικών του Δημοτικού Συμβουλίου της Αθήνας, και της βιβλιογραφίας αναδεικνύεται ότι ο Δήμος Αθηναίων και ο επί δύο θητείες δήμαρχος Ανάργυρος Πετράκης ανέλαβαν από πολύ νωρίς τις ευθύνες μιας κοινωνικής πολιτικής που η πολιτεία ασμένως μεταβίβασε στους δήμους, όπως την περίθαλψη των δημοτών, με πρωτοβουλίες όπως τη σύσταση Δημοτικού Νοσοκομείου ή – κατοπινά – του Δημοτικού Βρεφοκομείου. Ο Δήμος Αθηναίων προσπάθησε – νωρίτερα από το κεντρικό κράτος – να εξασφαλίσει μια στοιχειώδη μόρφωση για τα ορφανά παιδιά και να συνεργαστεί με φιλανθρωπικούς φορείς και παρεμφερείς εταιρείες. Σε ό,τι αφορά την επιτήρηση του αστικού χώρου και πληθυσμού, συμπεριλαμβανομένων των φτωχών, ο δήμος προασπίστηκε την αρμοδιότητά του να διατηρεί δημοτική αστυνομία, την οποία κατάργησε το κράτος προκειμένου να απορροφήσει το ίδιο όλους τους ελεγκτικούς μηχανισμούς. Αντίθετα, στον τομέα της καθημερινής διαχείρισης της κοινωνικής πρόνοιας, το κράτος διατήρησε για τον εαυτό του την υψηλή κυρίως εποπτεία.