Οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην αγορά εργασίας των χωρών των μνημονίων: μια συγκριτική ανάλυση

Abstract

Το αντικείμενο διερεύνησης της παρούσης εργασίας είναι οι επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στην αγορά εργασίας των χωρών των μνημονίων. Ειδικότερα στους στόχους της εργασίας συμπεριλαμβάνονται (α) η συγκριτική εξέταση των μεταρρυθμίσεων που επιβλήθηκαν στην αγορά εργασίας των χωρών που ακολούθησαν προγράμματα οικονομικής προσαρμογής κατά την περίοδο της τρέχουσας οικονομικής κρίσης, και οι οποίες αφορούν στους κατώτατους μισθούς και το σύστημα διαμόρφωσης αυτών, στα συστήματα αποζημίωσης των ανέργων, στην Νομοθεσία για την Προστασία της Απασχόλησης, στην ενίσχυση της ευελιξίας στην αγορά εργασίας, καθώς και στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, (β) η συγκριτική ανάλυση των κοινωνικών επιπτώσεων των μεταρρυθμίσεων αυτών όσον αφορά τους δείκτες απασχόλησης, ανεργίας, φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, ανισότητας διασποράς του εισοδήματος και καταπάτησης των κοινωνικών και εργασιακών δικαιωμάτων, των χωρών αυτών με τον μέσο όρο Ευρωπαϊκό δείκτη και (γ) η κριτική αποτίμηση της νέας στρατηγικής «Ευρώπη 2020» όσο αφορά την δυνατότητά της να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές επιπτώσεις της κρίσης και να οδηγήσει την ΕΕ σε «μια έξυπνη, βιώσιμη και δίχως αποκλεισμούς ανάπτυξη». Μεθοδολογικά, η εργασία στηρίχτηκε στη συλλογή και επεξεργασία πρωτογενούς και δευτερογενούς υλικού. Αξιοποιήθηκαν πηγές από την ελληνική και ξενόγλωσση βιβλιογραφία και αρθρογραφία, αλλά και πρωτογενείς πηγές που περιλαμβάνουν την ελληνική νομοθεσία, μελέτες και εκθέσεις διεθνών και ευρωπαϊκών θεσμών, εθνικές και διεθνείς βάσεις στατιστικών δεδομένων. Από την συγκριτική ανάλυση προκύπτει ότι τα μέτρα που επιβλήθηκαν στο όνομα της ανταγωνιστικότητας και της ευελιξίας της αγοράς εργασίας συνετέλεσαν στην απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων. Βασικά εργαλεία των παρεμβάσεων αυτών αποτέλεσαν η αποδιάρθρωση του συστήματος καθορισμού των μισθών, η αποδυνάμωση του θεσμού της πλήρους και σταθερής απασχόλησης προς όφελος των ευέλικτων μορφών απασχόλησης, η απορρύθμιση της νομοθεσίας για την προστασία της απασχόλησης, ο αποσυντονισμός των συλλογικών διαπραγματεύσεων και η αδυναμία στο σύστημα κοινωνικής προστασίας των ανέργων. Μεταξύ των τεσσάρων χωρών, ως προς τις μεταρρυθμίσεις αυτές, εντοπίζονται ομοιότητες και διαφορές, αλλά συμπεραίνεται ότι ασκήθηκαν με εντονότερο και πιο βίαιο τρόπο στην Ελλάδα. Τα μέτρα αυτά είχαν σαρωτικές κοινωνικές επιπτώσεις σε όλες τις χώρες των μνημονίων, ως προς την αύξηση της ανεργίας, της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού, της ανισότητας της διασποράς του εισοδήματος και της καταπάτησης των εργασιακών δικαιωμάτων. Τέλος, από την κριτική εξέταση της «Ευρώπης 2020» προκύπτει ότι η εν λόγω στρατηγική αποδεικνύεται αναποτελεσματική ως προς την επίτευξη του πρωταρχικού της στόχου για μια «έξυπνη, βιώσιμη και δίχως αποκλεισμούς ανάπτυξη».