Επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης (Βιβλιογραφική ανασκόπηση)

Abstract

Η παρούσα εργασία πραγματεύτηκε τη διερεύνηση της επαγγελματικής εξουθένωσης των εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης. Για την πληρέστερη κατανόηση του θέματος, αρχικά εξετάστηκε βιβλιογραφικά η συγκεκριμένη έννοια. Πιο αναλυτικά, παρατέθηκαν γενικοί ορισμοί και χαρακτηριστικά της επαγγελματικής εξουθένωσης, βασικά θεωρητικά μοντέλα και σχετιζόμενοι παράγοντες. Στη συνέχεια, η προσοχή στράφηκε στο πώς ορίζεται η επαγγελματική εξουθένωση στους εκπαιδευτικούς, καθώς και στις επιπτώσεις της σε αυτούς. Επιπλέον, έγινε μνεία στην επαγγελματική ικανοποίηση των εκπαιδευτικών ως μέσο πρόληψης και τη σημασία της ψυχικής τους ανθεκτικότητας. Τα πέντε ερευνητικά ερωτήματα κινήθηκαν γύρω από την επαγγελματική εξουθένωση των εκπαιδευτικών σε ορισμένες χώρες, τα επίπεδά της στους εκπαιδευτικούς ειδικής αγωγής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Ελλάδα και τις ενδεχόμενες διαφορές ως προς το φύλο, τα συνολικά έτη εργασίας και τον τομέα εργασίας (Ειδικό σχολείο, Τμήμα Ένταξης, Παράλληλη Στήριξη). Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε ήταν η απλή βιβλιογραφική ανασκόπηση με έρευνα μέσα από ξενόγλωσσα και ελληνόγλωσσα άρθρα των τελευταίων κυρίως ετών. Όσον αφορά τα ευρήματα από δείγματα στην Ελλάδα, αυτά προήλθαν από έρευνες με ένα κοινό σημείο αναφοράς: Σε κάθε δείγμα εκπαιδευτικών ειδικής αγωγής πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης είχε χορηγηθεί το Ερωτηματολόγιο Επαγγελματικής Εξουθένωσης [(Maslach Burnout Inventory - Educators Survey (MBI – ES)], στην προσαρμοσμένη έκδοση στα ελληνικά δεδομένα για εκπαιδευτικούς από τον Κόκκινο (2002). Τα δύο προαναφερθέντα σημεία στη μεθοδολογία, καθώς και το ερευνητικό κενό που εντοπίστηκε στο συγκεκριμένο πεδίο, αποτέλεσαν σημαντικούς περιορισμούς στη γενίκευση των συμπερασμάτων της παρούσης εργασίας. Ως προς τα αποτελέσματα, υπήρξαν αντικρουόμενα ευρήματα, όπως στα επίπεδα της επαγγελματικής εξουθένωσης στους εκπαιδευτικούς ειδικής αγωγής πρωτοβάθμιας σε σχέση με τους συναδέλφους τους στη γενική εκπαίδευση ή όπως στις διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, τα έτη προϋπηρεσίας και τον τομέα εργασίας. Όλα αυτά καταδεικνύουν ότι το συγκεκριμένο ζήτημα χρήζει περαιτέρω διερεύνησης, ώστε να καταστεί δυνατή η γενίκευση και η εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων.