Η δυναμική της αφήγησης στη λογοτεχνία & τον κινηματογράφο και η συμβολή της στην ανάπτυξη της ηθικής και πολιτικής σκέψης. Μελέτη περίπτωσης: το κοινωνικό ρεαλιστικό σινεμά του Ken Loach

Abstract

Η παρούσα εργασία εξετάζει τη σχέση μεταξύ ηθικής φιλοσοφίας και τεχνών της αφήγησης και αναπαράστασης. Διερευνάται πώς η λογοτεχνική αφήγηση ευρύτερα, και ο αφηγηματικός κινηματογράφος ειδικότερα –με την πολλαπλότητα των μέσων και την ιδιαιτερότητα της γλώσσας του– σχετίζονται με τη ηθική φιλοσοφική σκέψη. Ειδικότερα, εάν και υπό ποιες συνθήκες αυτά αποτελούν εναλλακτικά μέσα, αφενός για τη συγκροτημένη παρουσίαση φιλοσοφικών εννοιών και αφετέρου για την ενεργοποίηση ηθικού φιλοσοφικού στοχασμού σε ένα ευρύτερο κοινό μη ειδικών, στην κοινωνία των “μη-φιλοσόφων”. Συναφώς, εξετάζεται η λειτουργία των αφηγηματικών ταινιών ως καλλιτεχνικών νοητικών πειραμάτων –με αναλογίες προς τα αντίστοιχα φιλοσοφικά. Επιπλέον παρατίθενται τα σύγχρονα πορίσματα των γνωστικών και άλλων θεωρητικών προσεγγίσεων, ως προς τη συσχέτιση της ηθικής αξιολόγησης και της ανάπτυξης ηθικού στοχασμού με τη συναισθηματική εμπλοκή του θεατή και τη συνακόλουθη ηθική εμπειρία που δύναται να προκαλεί η θέαση μιας ταινίας. Ως μελέτη περίπτωσης εξετάζεται ο κοινωνικός-ρεαλιστικός κινηματογράφος του Βρετανού σκηνοθέτη Ken Loach. Παρουσιάζοντας τις επιρροές του, τον συνολικό τρόπο εργασίας του και τις αισθητικές στρατηγικές του, και αναλύοντας περαιτέρω τέσσερεις από τις ταινίες του, η παρούσα εργασία προτείνει πως το σινεμά δύναται, ορισμένες φορές, παρουσιάζοντας με συγκεκριμένους τρόπους παραδείγματα μικροκλίμακας, να αναδεικνύει κομβικές φιλοσοφικές έννοιες, να διευκρινίζει ηθικές σημασίες, και να εκμαιεύει την κριτική σκέψη και τον φιλοσοφικό στοχασμό του θεατή.